Hello

मेरो तालु

2011-12-29T00:45:00.000-08:00

मेरो तालुसँग किन कसैलाई रिस उढ्नु ?

मेरो तालु देख्दा किन कसैलाई हाँस उठ्नु ?

म त एक सफा चरित्रको मान्छे

मेरो तालुबारे किन कसैले कान फुक्नु ?

जति चिप्लो भयो उति कल्कलाउँदो

जति ठूलो भयो उति ढल्कन्छ यो

देख्नेलाई के थाहा कति प्यारो हुन्छ ?

जति स्याहार गर्‍यो उति टल्कन्छ यो ।

मेरो तालु पोलेको आलु होइन

मेरो तालु पाकेको फर्सी होइन

कसैलाई इश्र्या जागे भन्छु यत्रैसित्ति !

मेरो तालु तबला पनि हुँदै होइन ।

मात्रै एउटा दोधार मनमा राख्नुपर्ने

मुख धुँदा कहाँसम्म भनी सोच्नुपर्ने

न त कोर्नुपर्ने, न त बाँध्नुपर्ने

मेरो तालुमा किन कसैले गुलेली ताक्नुपर्ने ?

निबन्ध भावहरु

2011-12-12T08:17:00.000-08:00

यो खिचडी कापी * मा आज सूर्यका तेर्सा किरणहरुले सुनौलो रङ्ग भर्न मन लाग्यो । साँझ ५ जति बजेको छ । खेतका कान्लाबाट तल झरिरहेको पानीको खत्लकखत्लक धुनसँगै आकाशमा उडिरहेको जहाजको गँुइँय आवाज मिसिँदा पर बाँझो जमिन कोट्याइरहेको ट्याक्टरको घटघटाहट धिमा भएकोझैं लाग्छ । म पश्चिमपट्टि फर्केर हरियो घाँसमा पलेंटी कसेर बसेको छु – आफूले साढे तीन बर्ष बिताएको काठमाडौं विश्वविद्यालयलाई करिब १ किलोमिटर टाढाबाट नियाल्दै ।

विश्वविद्यालयको भवन र अस्ताउन लागेको पहेंलो सुनजस्तो सूर्यबिच बाँधजस्तै लम्पसार परेर तेर्सिएको धनेश्वरको डाँडोले मलाई गिज्याइरहेको छ । सायद, मलाई त्यसले चुनौती दिइरहेको छ– ‘तैले ज्ञानको खोजीमा म जस्ता कयौं पर्खालहरु नाघ्नै बाँकी छ ।’

खेतको बाटो हिँड्न मलाई रमाइलो लाग्छ । विशेषतः म कलेजदेखि घरसम्मको यात्रामा कहिलेकाहीं यही बाटो आउनेजाने गर्छु । खासगरी ३ वटा अवस्थामा म यो ‘सटकट रुट’को प्रयोग गर्छुः दिमागमा धेरै तनाव जमेको भए म प्रकृतिको अनुपम स्वरुप हेर्दै आफूलाई भुल्याउन खेतैखेत लाग्छु । मन अत्यन्तै रमाउँदा पनि म खेतैखेत अन्नबालीको बयेलीसँगै हराउँछु । अनि आफूसँग बसलाई दिने ५ रुपैयाँ साथमा नहुँदा पनि मलाई यही बाटोले बोलाउँछ ।
खेतका गराहरु मलाई विशेष मनपर्छ । खोई किन हो आज मन साह्रै चञ्चल भइरहेको थियो – मैले फेरि यही बाटो रोजें । खेतबारीबाट आउने आलो माटोको सुगन्धले मलाई वाल्यकालमा खेलेको झझल्को दिन्छ । चराचुरुङ्गीहरु चिरविरचिरविर गर्दै आफ्नो बासस्थानतर्फ लाग्दा म पर चउरमा खेलिरहेको बेला मलाई मेरी आमाले साँझको खाना खान बोलाउनुभएको याद आउँछ ।

मेरै नजिकबाट दुई बालक मलाई जिस्काउँदै भाग्छन् –‘कस्तो खेतमा बसेर पनि होमवर्क गरेको ?’

सूर्यले आफ्ना किरणहरु आकाशतर्फ मिल्काउँदा गोधुली साँझले चिसो सिरेटो बटुल्न थाल्छ । कताकता चिसो हावा मुटुसम्म पुगेजस्तो लाग्छ । मनका भावनाहरु जमेर दिमागसम्म पुग्न सक्दैनन् । म खेतका गराहरुमा लुकेको त्यो अथाह सौन्दर्यलाई अर्को दिन खोतल्ने अठोट गर्दै आफ्नो कदम अघि बढाउँछु ।

*(खिचडी कापीः मेरो नोटकापी जुन म सबै विषयको अध्ययनका लागि प्रयोग गर्छु।)

i love you

2011-12-08T07:49:00.000-08:00

Just imagine, there's no one

Just feel this and think of me

Just for you

You and me

The world revolves around.

I say this and keep on saying it

My feelings are always with you

And everything belongs to you

Whatever miles I run away

I m always close to you

See the world, see the rain

Don't forget to think of me again

I m behind you, on your path, remember.

Ever my sweetheart, ever, forever

Any time I wanna be with you.

I know there it is

In the core of your heart

Something remains in my name

And that I m proud of you

Yeah honey! That's what "I love you."

मेरो जीवन, मेरो यात्रा

2011-12-08T03:02:00.000-08:00

विभुति विद्या मन्दिरको मेरो विद्यार्थी जीवन निकै रमाइलो थियो । सायद मिठा कुरा थोरै प्राप्त भएजस्तै विभुति पढ्दाको रमाइलो पल पनि मलाई छोटो लाग्यो । कक्षा ९ र १० मैले बनेपाको विद्या सागरमा पढें । झापाबाट एकाएक म काभ्रे पुगें । काभ्रेमा ६ बर्ष बस्दा ममा केही परिपक्वता व्यवहारिकता र आत्मनिर्भर बन्ने प्रेरणा जस्ता कुराहरु थपिए । यसैबीच मेरो एसएलसी प्लस टु र थोरै व्यवसायिक यात्राको थालनीबारे केही प्रसंगहरु बटुल्नेछु । तर त्यसभन्दा पहिले केही पारिवारिक कुराहरु नै उल्लेख गरौं । read more

अब त बिहे गर्ने बेला पनि भएछ

2011-12-01T10:27:00.000-08:00

साथीको बिहेको निम्तोले आफैंलाई झस्काइदियो । एकछिन सोच्न बाध्य बनायो, "ए अब त बिहे गर्ने बेला पनि भएछ ।" झापामा स्कुल पढ्दाकी साथीले काठमाडौं आएर आफ्नो बिहेमा बोलाउँदा मैलेझैं अरु साथीहरुले पनि यस्तै सोचे होलान् । अनि धेरै समयदेखि साथीहरु एकै ठाउँमा भेटेर गफगाफ गर्ने हाम्रो योजना अब त्यहि निम्तोले साकार पार्ने भयो भन्दै हामी सबैले बिहेको भोजमा जाने निधो गर्यौं ।

दिउँसो १ बजे भेला हुने सल्लाह भए पनि म पुग्दा २ बज्नै लागेको थियो । प्रभात, प्रपन्न र लक्ष्मण पहिल्यै त्यहाँ आइपुगेछन् । केही बेरमा सन्जय पनि मुस्कुराउँदै सामेल भयो । उसको मुस्कानले के प्रतिविम्वित गथ्र्यो त्यो त हामीले थाहा पाएनौं । तर हामीसँग हात मिलाउँदासम्म केहीबेर अगाडि उसले मिनभवन क्याम्पसमा फूटबल खेल्दा चालेको चालको बयान गरिसकेको थियो । ढिलै हुँदा पनि सबै साथीहरु भेला भइनसकेकाले हामीलाई चाहीं चाँडै भएको जस्तो भान भइरहेको थियो । त्यसैले हामी चिया खाने बहानामा एउटा पसलतिर लाग्यौं ।

केही छिन् पछि सृजाको मिस्डकल आयो । कलब्याक गर्न लाग्दा उसैको फोन ब्यस्त । आफ्नोमा ब्यालेन्स् नभएको जनाउन उसले ५ पल्टसम्म मिस्डकल फाल्दा म कलब्याक गर्न खोजिरहेको थिएँ । केहीछिनमा फोन लाग्यो । मैले मिनभवन उत्र भने । गाडीबाट उत्रेपछि घण्टौं लगाएर सजिएकी आफूलाई ऐना अगाडि तेस्र्याएजस्तै गरी सोधीहाली, "कस्ती देखिएकीछु ?" मैले भनें, "एकदम राम्री छौ ।" हुन त उसको रुपको प्रशंसा गर्नु त्यतिले काफी थिएन । तर पनि मैले आफूलाई केही अप्ठ्यारो महसुस गर्दै त्यति नै व्यक्त गरें । त्यतिमै पनि ऊ मख्ख परी भन्ने मलाई लाग्यो ।

कमल चाहीं होस्टल पुगेर आउँछु भन्दै हिडेको थियो । अलिक ढिलै गर्यो । त्यसैले हामी टेम्पू चढेर लगनखेलतर्फ लाग्यौं । उसलाई पनि त्यतै बोलायौं ।

टेम्पूमा हाम्रो गफ चर्कियो । किनकि त्यहाँ एमबीबीएस, बीबीए, डेभलपमेन्ट स्टडीज, मिडिया स्टडीज र बीफार्मका विद्यार्थीहरु थियौं । सबैले आफ्नो बडोप्पन झिक्न थाले । केयू, टियू र पियूमध्ये कुन राम्रो भन्ने तर्कवितर्कहरु चलिरहे । सबैले आफू पढेको संस्थाको बखान गर्न थाले । त्यस्तैमा निकट भविष्यकी डाक्टर सृजाले आफूले त्यो दिन इण्डोस्कोपीबारे अध्ययन गरेको सुनाई । त्यसपछि त अरु केके प्राविधिक शब्दहरु झिक्न थालिहाली । बीबीए पढ्ने लक्ष्मणलाई उसका कुरा पचेनन् । पारो तताउँदै उसले अर्को शब्द आविस्कार गरिहाल्यो, "बडो फुर्ति लाइस् । लु भन क्रोनोस्कोपी भन्को के हो?" सृजाको स्वर केही छिनलाई सुक्यो । अब पालो सन्जयको थियो । उसले पनि एकाउण्टका शब्दहरु फुत्त फुत्त झिकिहाल्यो । प्रभातले थप्यो,"टीक्यूएम थाहा छ ? म्यानेजमेन्टको परिभाषा आउँछ? लिक्वीडिटी भनेको के हो ?" फार्मेसी पढ्ने प्रपन्न र मेडिकल पढ्ने सृजाका केही पाठ मिल्दाजुल्दा हुँदा रहेछन् । त्यसैले उनीहरु दुई जनाले समय आफ्नो पक्षमा लिन थाले । म मिडिया पढ्ने भएकाले सबै काम लाग्छन् भन्दै, "हो.. हो" थपिरहेँ ।

लगनखेल पुगेर नवदम्पत्तिका लागि उपहार किन्न हामी तम्सियौं । त्यहाँ पनि चर्काचर्की नै पर्यो । सबैको मत बाझियो । कसैले जुत्ता लगिदिऊँ भन्न थाले । कसैले घडी । कसैको मन डिमलाइटतर्फ नातियो त कसैलाई भाडाकुडातर्फ । एउटाले ठट्टा गर्दै भन्यो, "खड्कुलै लाने हो कि ? कि टेड्डी वियर लाने त ?" सन्जय र लक्ष्मण चाहीं एल्बम लगौं न त भन्दै केही कदम अघि बढिसकेछन् । हामी चाहीं कपसेट र ल्याम्पमै अल्झियौं ।
त्यहीँ ढिलो भइसकेको थियो । फर्कन भ्याइन्न भन्दै सृजा रोउँलाजस्तो गरी । त्यतिन्जेलमा कमल पनि आइपुगेको थियो । तर हामी अझै एक जना साथीलाई कुरिरहेका थियौं । ४ बजे परीक्षा सकेर आउनुपर्ने प्रकृतिले पाँच बज्दासम्म मात्र आफूलाई प्रकट गरी । बसमा गए ढिलो होला भन्दै बुद्धि पुर्याएर केही साथीहरु माइक्रो रिजर्भ गर्न तम्सेछन् । नभन्दै एउटा माइक्रो हामीसामू तेर्सिदियो। सबैजना खाँदिएर बस्यौं ।

ढिलो भइसकेको थियो । हुन त लेले भन्ने ठाउँ त्यति टाढा होइन । तर अप्ठेरो बाटो र सूर्यले त्यस दिनका लागि बिदा मागिसकेको हुँदा हामीलाई केही खटपट सुरु भयो । सबैका लागि त्यो ठाउँ नयाँ भएकाले हामीमा एक प्रकारको कौतुहल थियो । अन्तै पुगिने हो कि भन्ने शंका पनि । बषौंपछि भेट भएका हामी साथीहरु आज एउटै माइक्रोमा कोचिँदा केही साथीहरुलाई सपनाजस्तो महसुस भइरहेको थियो । एक अर्कालाई जिस्काउने, एकअर्कासँग नाम जोडेर बिल्ला हान्ने काममा सानैदेखि पोख्त सन्जयले त्यो अवसर फेरि पनि गुमाएन । फर्मल गेटअपमा सजिएको कमल उसको मुख्य पात्र बन्यो । मैले थपेँ, "तर सन्जयको पनि मुड आज ठिक छैन ।" "सायद रबिनाले बिहेको निम्तो सुनाएदेखि उसलाई त्यस्तो भएको होला" - कमलले त्यहाँ अनुपस्थित दुई जनाको नाम लिँदै पैँचो तिर्यो- "चिन्ता नगर यार तेरा लागि अरु दुई जना अझै पर्खिरहेका छन् ।"

करिब १ घण्टापछि हामी बिहेघर पुग्यौं । त्यहाँ रबिनाका दम्पत्तिले हामीलाई स्वागत गरे । साँच्चिकै राम्री देखिएकी थिई रबिना । प्रकृति र सृजाले उसको रुपको चर्चा गरिरहँदा हामी केटाहरु क्वारक्वार्ती त्यतैतिर हेरिरहेका थियौं । "ह्याप्पी कर्जुगल लाइफ" - भन्दै हामीले उनीहरुलाई उपहारका तीनवटा पहाड थमायौं । हामीलाई ढिलो हुन्छ भन्ने हत्तारोले मनलाई बेलाबेला सजग गराइरहेको थियो । त्यसमा पनि बढी अत्तालिएकी थिई सृजा । त्यसैले हामीले खानपिनतर्फ आँखा डुलाइहाल्यौं । केही साथीहरु आज क्याम्पफायर गरी यतै रात बिताउने भन्न थालें । मैले नयाँ ठाउँमा आएर एक्कासी त्यस्तो योजना बनाउनु ठिक हुन्न भनें । अनि सबैजना पहिलेकै माइक्रोमा पस्यौं ।
आधा बाटो काटिसकेपछि माइक्रो रोकियो । अगाडिको टायर पंचड भएछ । चालकदाइ उत्रेर टायर फेर्न थाले । केटाकेटीहरु बाहिर निस्केर भर्खर कुरकुरे बैंश लागेझैं कम्मर हल्लाउन थालिहाले । त्यहाँ खासै धेरै समय बस्नुपरेन । हामी फेरि अर्कोपल्ट पिकनिक जाने योजना बनाउन थाल्यौं । डिसेम्बर २५ लाई सन्जयले उपयुक्त ठान्यो । सुन्दरीजल सृजाले रोजी । आफू कहिल्यै त्यहाँ नपुगेकाले मैले फेरि "हो हो" मात्र थपें । सातदोबाटो आइपुग्दा केही अघिसम्म आत्तिएका प्रकृति र सृजाले ढुक्कको सास फेरे । ट्याक्सी रिजर्भ गरी कमल र म उनीहरुसँगै सिनामंगलतर्फ हुत्तियौं । अरु साथीहरु पनि आफ्नो बाटो तताउन थाले । सबैबाट बिदा माग्दै म फेरि बानेश्वर फर्कें । ट्याक्सीबाट बाहिर निस्केर आफ्नो कोठासम्म हिँड्दा चिसो सिरेटोले दिमाग ठण्डा पारिदियो । म बितेका ७ घण्टालाई दिमागमा फेरि केलाउन थालें ।

Lets us travel around the world

2011-11-26T21:43:00.000-08:00

The world once belonged to me, the plain land, the hills and the mountains all were mine. A monster came and asked me something instead it would eat me, then I said "the mountains are yours". Then it went back. Another day a serpent nearly knocked at me and told, "will you be my lunch for today" I couldn't say yes but pointed to the hills,"See those hills are yours, you can leave me". Then I had only Plain Land left with me. I worked all my life there and made it fertile. But again, "an elephant danced at my yard at the early dawn and I woke up with no words to avoid the situation. I gave it the plain land as well. Now I have nothing with me. I travel around the globe since I have nothing to look after in a place. I have become a visitor. Now again I feel like I have owned my real world which I have been enjoying. So...don't spend your life in a place...make the world your own. Come on get out, leave your home, leave your belongings and wander around the beautiful places; the gift of nature. "Lets start for a World Tour" the way I dream for, everyday.

A story

2011-10-16T06:11:00.000-07:00

"What the hell you sleep like...just move little... yeahhh go little away"- he shakes the almost dead body of Sabin and yells, "If only it wasn't this hot. See, there is no enough space for me."

"There is no enough space. Hehe. What the fuck you need?"- Sabin replies back in a drowsy faded tone, "Can't you manage a bed on your own? I'm of course not a gay to creep upon you. You would better leave me alone in my bed."
Pradip doesn't have appropriate words to convince Sabin who has recently been in relationship with a showy affluent girl. Sabin himself, however, is not a well-off guy to handle all his needs on his own. But his wallet doesn't look empty these days.

With almost broken, Pradip holds himself up and looks around the room. There, apart from the bed, he sees nothing than a chlorined bottle of water on the stool of a size which can just adjust an ash of a fat man. He then walks some steps and lingers aside the door that leads to the corridor, thinking where he has to go at that mid night.
Knowing his sentiment, Sabin, without his eyes open, calls him back, "come back my friend. Why do you leave at this dark when you have nowhere to go?"
Pradip drags himself back, and with his head little tilted, lays his ash on the bed supporting his back with an elbow almost penetrating the soft pillow. "Seems you met her today as well", after knowing Sabin was drunk that day too, Pradip made a guess.

***
It has been months Sabin getting messed up with a girl. Mostly, he meets her every alternate day. The day he meets her turns like a real day and when it seems she is not appearing to him, the day brings him no light. He finds the real virtues in her. She is no more a girl but an angel on earth. He finds no words to praise her beauty. And she never anticipates any sorts of compliments from him. She just wants is his company for she is in misery. In fact she had a broken heart. Since her parents stay in the US she is almost alone in this big city. She has no dearth of money but what she actually lacks is a stronger bond. She even doesn't find that true relationship with Pradip. Neither she finds pure spirit of relation in her other two boyfriends whom she pretends to be in love with. Pradip had once received her phone call in Sabin's cell when he delayed in bathroom. And that was probably the first time she made a call for her new boy friend. The soft sweet voice of her even sounds these days in Pradip's ears. "Hello isn't it Sabin? This is Bruna Speaking."
***

(To be continued...)

चङ्खेलीले रारालाई जिस्काउँदा

2011-09-24T07:02:00.001-07:00

अरुले देखेको र लेखेको कथाका आधारमा कर्णाली नेपालको सबैभन्दा विकट क्षेत्र भन्ने लाग्थ्यो । हिँडेरै कर्णाली घुम्नु समयको अभावले सम्भव थिएन । प्लेनबाट घुम्नकै लागि मात्र निस्कन अलिक खर्चिलो हुने । तर जे होस् एकपल्ट कर्णालीको सेरोफेरो घुम्ने अठोट मनमा रहेकै थियो । गुड नेवस्र नामक एक संस्थाको काममा कर्णालीको क्षेत्रकै सबैभन्दा पिछडिएको जिल्ला मुगु पुग्ने अवसर पाउँदा मन चङ्गा थियो ।
गुड नेवस्र्ले कर्णालीका विभिन्न जिल्लामा स्थानीय गाउँलेहरुको जिविकोपार्जनका लागि थालेको अतिस खेतीबारे डकुमेण्ट्री बनाउने जिम्मेवारी हामीले पाएका थियौं । काठमाडौंदेखि सुर्खेत हुँदै मुगु पुग्ने यात्रा तय भयो । काठमाडौंबाट बसमै यात्रा गरी हामी भोलिपल्ट बिहान सुर्खेत पुग्यौं । तर यात्रुहरुको चाप र प्रतिकुल मौसमका कारण हाम्रो उडान दुई दिनपछि धकेलियो ।
हिमाली जिल्लाहरुमा उडान भर्न नै मुस्किल । ठूला जहाज साना एयरपोर्टमा अवतरण गर्नै नसक्दा रहेछन् । ट्वीनअटर र एक पङ्खे जहाज बादलभित्रै हराउने डर । कहिले यता पानी पर्ने कतिखेर उता मौसम बिग्रने त कहिले आकाश बादलले ढपक्कै ढाकिदिने । यस्तो हुँदा त जहाज जानै नमान्दा रहेछन् । त्यसमाथि मनपरी भाडा दर र अव्यवस्थित टिकट विक्री गर्ने कार्यले यात्रूहरु कयौं दिनसम्म विमानस्थलमै अलपत्र पर्दा रहेछन् । कर्णालीको पीडा हामीले त्यहींदेखि बुझ्न थाल्यौं । अनि उनीहरुजस्तै पिरोलिने यात्रूहरुको पीडा हामी आफैंले पनि महसुस गर् यौं ।
पसर्ीपल्ट भाग्यवश हाम्रो ुफ्लाइटु रद्द भएन । फिसफिस उड्ने सेता कुइराका थुप्राहरु चिर्दै हाम्रो विमान आधा घण्टामा ताल्चा विमानस्थल पुग्यो । मैले कर्णाली अाचलमा आफ्नो पहिलो पाइला राखेँ ।
विमानस्थलबाट २ घण्टा तल झरेपछि सदरमुकाम गमगडी पुग्यौं । बजार पुग्नैलाग्दा जथाभावी गरिएको खुल्ला दिसापिसाबले हाम्रो नाक पोल्न थाल्यो । ओहो कस्तो बाटाभरी जताततै…॥ बजारभित्र होस् वा बाहिर जहाँसुकै फोहोर मैलोले साम्राज्य फैलाएको । गाउँघर पनि उस्तै । कसैका घरमा चर्पी नै नहुने । गर्नेलाईभन्दा हेर्नेलाई लाज भनेजस्तै स्थानीयलाई भन्दा बटुवालाई सताउँदो रहेछ यस्तो कुराले । मैले मनमनै मुगुको शाब्दिक अर्थ पहिल्याएँ - जताततै ुमुतै मुतु र ुगु नै गु भएर मुगु भएको होला ।
त्यो रात गमगडी बजारमै बित्यो । भोलिपल्ट सूर्योदयसँगै हामी जिमा गाविसतिर हान्नियौं । ुमुगु-कर्णालीुको तिरैतिर थियो हाम्रो यात्रा । मेरो जिम्मेवारी छायाँकन भएकाले मेरो हातमा एउटा गह्रुङ्गो क्यामेरा थियो । ट्राइपड र क्यामेराको झोला भरियालाई बोकाएर म बेलाबेला रमाइला दृश्यहरु कैद गर्दै थिएँ । कर्णालीको गति हेर्दा मलाई लाग्यो हामीलाई भन्दा यसलाई बढी हतार हुँदोरहेछ । हामी बेलाबेला थकाई मार्न बस्थ्यौं । यो अबिरल दौडिरहन्थ्यो । कहिले चट्टानमा ठोक्किँदै । कहिले पहिरोले पुरिँदै यसले आफ्नो बाटो निरन्तर खोजिरहन्थ्यो । म बेलाबेला कर्णालीलाई हेर्दै सोच्थें ुममा पनि यसमा जस्तै जाँगर बल र साहस भइदिएको भए…।ु
बाटो निकै भिरालिन थाल्यो । मलाई भने त्यस्तै अप्यारो ठाउँ आए क्यामेरा झिकिहाल्नुपर्ने । त्यही भएर म सहयात्रीहरुभन्दा केही पछाडि हुन्थेँ प्रायजसो । एउटा निकै भिरालो ठाउँ आयो । खोलाको छालले बाटो नै भत्काउन लागेको रहेछ । मैले माटो खोलामा खस्दै गरेको देखी क्यामेरा निकाल्दा सबैजना त्यो ठाउँ कटेर मलाई हेर्दै रहेछन् । मैले रेकर्ड थिच्नैलाग्दा पो सम्झें ुबाटो भत्केको खच्ने हुँदा आफू त वारी नै रहन्छु ।ु त्यसैले म दौडेँ । मैले टेकेको माटो खोलामा झर् यो । कटिसकेपछि बल्ल सोचें ुधत् ! धन्नले बाचेँ ।ु
साँझ झमक्क पर्दा हामी जिमा गाउँ पुग्यौं । गाउँलेहरुले पत्रकारको टोली आउँदैछ भन्ने थाहा पाएर राम्रै बन्दोबस्त गरेका रहेछन् । स्वागत पनि राम्रैसँग गरे । खाना खानुअघि केहीबेर उनीहरुसँगै भलाकुसारी गर् यौं । उनीहरु बोल्दा छिन्छिन्मा ुहामी त कुनाका मन्ठा पढ्या नाइँु भन्ने गर्थे । उनीहरुको कुरा सुन्दा लाग्थ्यो विकासका दृष्टिले कर्णाली अझै १७ औं शताब्दीतिरै छ । फरक यत्ति छ ठाउँठाउँमा उपलब्ध मोबाइल प्रविधिले त्यसलाई बाहिरी संसारसँग जोड्न थालेको छ । कुरैकुरामा गाउँलेले आफ्ना पीरमर्का सबै ओकले । उनीहरु भन्दै थिए ुतपाईंहरु हामीलाई एक हेलिकोप्टर चामल वा नुन पठाइदिनु हामी एक हेलिकोप्टर स्याउ भरिदिन्छौं ।ु स्याउले बजार नपाएर बाँदरले खाएर नष्ट भइरहेको उनीहरुको गुनासो सुनेपछि एक पल्ट मैले काठमाडौंमा नुन र स्याउको भाउ दाँज्दै मुगुको जीवनस्तरलाई नियाल्ने प्रयास गरेँ ।
भोलिपल्ट हामी स्याउ फार्म पुग्यौं । मलाई निकै रमाइलो महसुस भयो । बोटबाटै नटिपी मुखैले स्याउ चिथोर्न पाउँदा बल्ल आफूले ताजा फलफूल खान पाएको जस्तो लाग्यो । केही पछि हामी अतिस खेती भएको ठाउँ पुग्यौं र आफ्नो काम सकेर फर्कियौं । राति बास बस्न कर्णाली तीरको एउटा ओडारमा रहेको सानो होटल पायौं । मलाई भने निकैबेर निद्रा लागेन ुकतै यो कोलो ओडार भत्केर हामीलाई त थिच्दैन ु अनि आफैं मन बुझाएँ -ुआजसम्म नभत्केको ओडार हाम्रै पालामा भत्क्यो भने त्यो हाम्रो लागि दुर्भाग्य मात्र हुनेछ ।ु भोलिपल्ट बिहान हामी रोगा गाउँ हुँदै बामातिर लाग्यौं । त्यहुको वातावरण भने केही सभ्य लाग्यो । तर हिलोका कारण सास्ती भने उस्तै । बामाको स्कुल चाहीं चिटिक्क र व्यवस्थित थियो । विद्यार्थीहरु अनुशासित र लगनशील । गुड नेवस्र्अन्तर्गत कार्यरत त्यहुकी शिक्षिका बिमला श्रेष्ठको अथक पहलमा विद्यालयमा ठूलै परिवर्तन आएको पाइयो । हुन पनि बिमला मिस मिजासिली र जाँगरिली । उनले त्यस गाउँमा पुर् याएको योगदानलाई गाउँलेहरु ठूलै गुन ठान्दा रहेछन् । उनीजस्तै विभिन्न विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरुले पनि जीवनको दुई महिना कर्णालीका लागि अर्पण गर्न सके त्यहाँ चेतना बाँड्न सके परिवर्तन असम्भ लाग्ने थिएन होला ।
पाँचौ दिन हामी फेरि गमगडी बजार फर्कियौं र त्यसको भोलिपल्ट त्यहाँका प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई भेटेर केहीबेर बजारकै अध्ययन र रिपोर्टिङमा व्यस्त भयौं । त्यसपछि सबैसँग बिदा भई ३ घण्टा लामो उकालो चढेर रारा राष्ट्रिय निकुाजतर्फ लाग्यौं । हाम्रा लागि कर्णाली यात्राको रमाइलो पाटो थियो रारा ।
राराको प्रसंशा गरेर कोही अघाउँदैन । यसको अथाह सौन्दर्यलाई हेरेर स्व। राजा महेन्द्र पनि मोहित बनेका थिए रे । ताल्चा विमानस्थलबाट घण्टौंसम्म उकालो चढेपछि निकुाज क्षेत्र पुग्ने जोकोही पहिले त रारासँग लुटपुटिँदै त्यसैमा हराउन चाहन्छन् । मैले पनि यस्तो रमणीय ठाउँमा पहिलोपल्ट पाइला टेक्दा आफूलाई भाग्यमानी ठानेँ । अनि मनमनै सोचें ुवाह रारा ! तिम्रो यो जादूमय रुपलाई म कुन शब्दमा बयान गरुँ ु
यस ठाउँमा आएपछि महेन्द्रले एउटा कविता लेखेका रहेछन् । त्यसैले पनि होला यस ताललाई महेन्द्र दह भनिएको । उनको दुई हरफ कविता पढेपछि त मलाई पनि कविता लेखूँजस्तो लाग्यो । म पनि के कम । भोलिपल्ट ब्युँझनासाथ म तालनजिकको फलैचाँतिर दगुरेँ । झुल्के घामको किरणले राराको गहिराई ननाप्दै मैले आफ्नो कमल डायरीमा गुडाइसकेको थिएँ ।

चङ्खेलीले जिस्काउँदा रारा मुस्कुराई
सफा निलो आकाश पनि धर्तिमुनि छाई
काचन पानी यौवनको धैर्यतामा कसी
लजाउँदै रारा परी बादलभित्र पसी

मुगालीहरुले जीवनमा दुइटा कुरा कहिल्यै नबिस्रने रहेछन् । एउटा सधैंजसो बादलभित्र लुकिरहने चङ्खेली हिमाल अनि अर्को हेर्दै मनमोहक रारा ताल । विमानस्थलबाट केही फड्को तल झर्नेबित्तिकै एक सहयात्रीले चङ्खेली हिमालतिर देखाउँदै खल्तीबाट एक रुपैयाँको नोट झिकेका थिए । ुयी हेर्नुस् त यहाँ छापिएको हिमाल ऊ त्यही होु- उनले एकै स्वासमा यति जानकारी दिइहाले ुराजा बिरेन्द्र सिकार खेल्न आउँदा त्यसैमुन्तिर बास बसेका रे ।ु
मलाई पनि अचम्म लाग्यो जतिखेरै चङ्खेलीले टाउको भने बादलभित्र लुकाइराख्ने । विवाहका बेला बेहुलीले घुम्टो ओढेझैं । अनि कहिलेकाहीं चङ्गा भएर यसले दक्षिणतिर पुलुक्क हेर्दा रारा पनि आफ्नो जवानी फिँजाएर हाँसिरहेकी स्वर्गकी परीजस्तै भइदिने । यस्तै अथाह सौन्दर्यका कारण होला आफ्नो दुःख र वेदनाले भरिएका देउडामा पनि मुगालीहरुले यी दुई आश्चर्यलाई नभुलेका ।
हुन त रारा र चङ्खेली मात्र यहाँका मनमोहक दृश्य होइनन् । कर्णाली किनारका भीर पाखा र नागबेली गोरेटाहरु हरियो घाँसले छोपिँदा जति हेरे पनि हेरिरहुँ लाग्ने । टाउको सिधै ठाडो गरेर हेर्दा आफैंलाई थिच्लान् जस्ता अग्ला र भिराला डाँडाहरु । तिनलाई हेरिरहँदा आफैंलाई रिङ्गटा लागेर ढलुँला जस्तो हुन्छ । मलाई भने ती डाँडालाई केही छिन् गिज्याइरहूँजस्तो लाग्यो । कर्णालीका चट्टानसँग जुधेर जीवनलाई कर्णालीकै गहिराईसँग दाज्न सिपालु कृष्ण रावत मलाई सतर्क गराउँदै थिए - ुसर यहाँ धेरै बेर बस्नु हुन्न । माथिबाट ढुङ्गा झर्छ ।ु त्यति सुनेपछि त पुगिहाल्यो । म त्यहाँबाट सास नफेरी कुदेँ ।
तर यत्तिको सुन्दरता र मनोरम वातावरण हुँदाहुँदै पनि सरकारले किन कर्णालीलाई पर्यटीय गन्तव्यका रुपमा विकास गर्न नसकेको किन त्यसका लागि आवश्यक पूर्वाधार विकासमा ध्यान नदिएको के यहाँको सौन्दर्य मुगाली देउडाहरुमै सीमित राख्ने मनभरी यस्ता प्रश्न धेरै उब्जिए । अनि निकुाज क्षेत्रमा पर्यटकहरुको नाम दर्ता गर्न खटाइएका एक सैनिकलाई सोधिहालें ुबर्षमा कति जनाको नाम टिप्नुहुन्छ ु उनले पानामा हेरेजस्तो गरी भने ुस्वदेशी र विदेशी दुवै गरी त्यस्तै ६ सय जति आउँछन् ।ु हुन पनि यस क्षेत्रमा पर्यटकका लागि भनी खोलिएको एउटा होटलसमेत नभएर होला पर्यटकहरुको उपस्थिति यता खासै देखिएन ।
ताल्चा विमानस्थल पुगेर ३ दिनसम्म पर्खदा पनि उडान नभएपछि हामी जुम्लातिर लाग्यौं । सिजा खोलाको किनारमा पुग्दा राति ८ बजेको थियो । सबैतिर सुनसान र चकमन्न थियो । होटल पाइने आशमा निकै अगाडि बढ्यौं । बल्ल एउटा घरजस्तो देखियो । होटलै रहेछ । निकै मिजासिला दम्पत्ति रहेछन् । स्वागत सत्कार नै मीठो लाग्यो । थाकेको शरीरलाई उनीहरुको मुस्कानले आधा घटाइदियो । त्यहाँबाट डाँडापारी सिँजा उपत्यका रहेछ । हाम्रो नेपाली भाषाको उद्गमस्थल । तर आज त्यही भाषा बोल्नेहरुलाई यताको परिस्कृत भाषाले असभ्य र पिछडीएको सँस्कृति भन्छ । यो कस्तो अन्याय हो मैले बुझ्न सकिन । आफ्नो अनुकुल परिवर्तन गर्ने अनि वास्तविकतालाई पछाडि धकेल्ने यो कस्तो परिमार्जन हो
डाँफे लेकबाट जुम्ला बजार देखेपछि बल्ल आइपुगियो भन्ने भो । बजारै पुगेपछि लाग्यो ुकर्णाली घुम्ने नाउँमा कसैले जुम्ला जिल्ला पहिले नटेकोस् । कर्णाली बुझ्न मुगुलाई बुझे पुग्छ । जुम्ला त अन्य सहरजस्तै भइसकेछ । बाटो पानी र बत्ति सहजै उपलब्ध हुने । भरपर्दो विमानस्थल र सरसफाईका लागि हरेक घरमा चर्पी । गाउँगाउँमा टिनका छाना टिलिक्क टल्कने ।
काठमाडौंका लागि विमान उडिसकेपछि मैले माथिबाट जुम्ला बजार हेर्दै मनमनै भने ुमुगालीहरुले पनि जुम्लाबाट केही सिक्नुपर्छ । स्थानीयबासीको पहल र सकि्रयतामा भएको विकास दिगो र प्रभावकारी हुन्छ । आफ्ना प्रतिनिधिलाई जवाफदेही बनाउन जनताले आफ्नो र समाजको सरोकारका विषयमा आवाज उठाउनैपर्छ । आफ्नो लागि आफैं सोच्ने बानी बसाउनुपर्छ । अनि मात्र कर्णालीको प्राकृतिक स्रोत र सम्पदाको सदुपयोग हुन्छ । सम्बृद्धि सम्भव हुन्छ ।

"Your company is no less"

2011-06-04T08:20:00.000-07:00

I am not that late, I am not that swift

I just follow you, on the path you creep.

Ecstasies bloom in red, like the red of your lips

See the horizon far away, what a smile it gives!

Valleys are fertile if stunning are the hills

Like the charm your undulating voice peals.

What a beauty, what a grace of your face

Oh dear! your company, for me, is no less

Principle of Self Determination

2011-04-30T02:53:00.000-07:00

Self determination is an idea of positive freedom for actions that are up to us. Such actions constitute the essence of free will. Self determination is concerned with individual freedom. And in ethics it is concerned with one's self realization of his/her ultimate freedom with respect to accepting the fact that there are other individual enjoying their own areas of freedom. Becoming self determining is being moral and making rightful decision.

The word Determinism is associated with the theory that everything in the universe is totally ruled by causal laws. That means every event has a prior condition, and all events, if their prior conditions are known, can be at least theoretically predicted.

For example: We can predict rainfall if there is heavy cloud in the sky. This principle is commonly used in various social sciences like psychology, sociology etc to study, interpret or analyze human behavior.

In Media, editorial independence fits as an example to

principle of self determination where editors are provided adequate freedoms but at the same time they are guided by the principle that they shouldn't harm others.

The concept of Self determination evolves from the doctrine of determinism that nothing can happen without a cause. In the case of human conduct, humans themselves are the cause of their act. And self- determinist implies someone who makes his or her own choices. Thus, individual's choices are the cause of their own acts. While it is true that we are strongly influenced by motives and must deliberate between them, in the final analysis we are not necessitated by them either way. In the end, we choose for ourselves. Hence, self-determination is the free choice of one’s own acts without external compulsion.

Self Determination - Rational deliberation - Acting Authoritatively (final decision)

Western Perspective

Kant's Metaphysics of Morals provides his final views on the relation between morality and right:

1. Our essence as humans is to be self-determining beings

2. Self-determination entails rational deliberation about how to act

3. Rational deliberation entails treating oneself as self-authoritative (as an ‘end’)

4. Rationally this entails that we must treat other humans as self-authoritative too (this is the essential content of morality)

5. Self-determination also entails that we may coerce each other so as to guarantee each a sphere of freedom, in the sense of external unconstraint, for their own choices, for such a sphere is necessary for self-determination

6. But in doing so we must all treat each other in the same way for we are all equally self-determining beings

7. So this coercion must conform to the principle of guaranteeing individual freedom under universal rules (the principle of right)

8. Finally, self-determination entails that we must establish a common authority to implement the principle of right in positive laws, for without this we will be unable to coerce each other in a consistent way

9. These laws must be must be such that all can support them while being true to their essence as self-determining and self-authoritative beings (a ‘principle of public right’, though he never uses that phrase)

For Rousseau humans are free in that they are:

(1) self-determining, or capable of self-determination, rather than driven by their desires or instincts,

and therefore (2) self-authoritative or ‘sovereign’, i.e. having ultimate authority over themselves.

Kant believes that when we act on morally then we are actually acting on our own true will, and in carrying out those actions we realize our own freedom which is self determination. In choosing a moral life-style, we are really defining a large part of ourselves. Any moral code we follow must be our own, not in the sense that we alone follow it, but in the sense that we have arrived at it through our powers of reason and reflection on our experience.

Eastern Perspective

For six different orthodox schools of thought in Hindu Philosophy the concept of free will entirely do not agree with each other.

Samkhya: Matter is without any freedom and soul lacks ability to control the unfolding of matter. The only real freedom consists in realizing the ultimate separateness of matter and self.

Yoga: Only Ishvara is truely free, and its freedom is also distinct from all feelings, thoughts, actions or wills and is thus not at all a freedom of will.

Nyaya and Vaisheshika: It strongly suggests a belief in determinism but doesn't seem to make explicit claims about determinism or free will.

According to Swami Vivekananda, "there cannot be any such things as free will, the very words are a contradiction, because will is what we know and everything that we know is within universe, and everything within our universe is moduled by conditions of time, space and causality... to acquire freedom we have to get beyond the limitations of this universe; it cannot be found here."

What Vivekananda actually meant by lack of free will was that the will was not free because it was heavily influenced by the law of cause-effect. But everyone is free to make such wills.

Vivekananda's Teacher Ramkrishna Paramhansha using an analogy said that man is like a cow tied in a pole with a rope. (Amount of freedom the rope provides - spiritual progress)

Mimansha, Vedanta and more theistic versions of Hinduism such as Shaivism and Vaishnavism have often emphasized on the importance of free will. The doctrine of karma requires both that we pay for our actions in the past and that our cations in the present be free enough to allow us to deserve the future reward of punishment those we will receive for our present actions.

Self determination Vs Incompetence

However, there are different believes which rest on the principles of self determination. "Nabiraunu Nadaraunu" a saying in Nepali context can best equate the essence of self determination. Self determination provides us the privilege to author ourselves. Such freedom will place heavy emphasis on self-growth, especially on increasing our knowledge and awareness of self. Self determination is concerned with the motivation behind the choices that people make. Self determination is about remaining ethical to the inbuilt purpose of ourselves.

Reference

Cline, A. (n.d.). About.com. Retrieved 04 25, 2011, from atheism.about.com: http://atheism.about.com/od/secularismseparation/a/SelfDetermin.htm

Nerney, T. (n.d.). ilru. Retrieved 04 25, 2011, from ilru.org: http://www.ilru.org/html/training/webcasts/handouts/2003/01-22-TN/challenging.html

Suber, P. (n.d.). Earlham College. Retrieved 04 26, 2011, from earlham.edu: http://www.earlham.edu/~peters/writing/emerson.htm

Wikipedia the free encyclopedia. (n.d.). Retrieved 04 24, 2011, from wikipedia.org: http://en.wikipedia.org/wiki/Dilemma_of_determinism#Free_will_is_generally_impossible

बायोग्यासका पिताको आत्मकथा

2011-02-03T00:04:00.000-08:00

"डा. कार्कीले आफ्नो आत्मकथामा कृषि र बायोग्यास निर्माणको सन्दर्भलाई पहिलो पानादेखि अन्तिमसम्मै डोर् याउनुभएको छ । तथापि यो एउटा कृषि विशेषज्ञको जीवनको पुनरावलोकन जस्तो मात्र लाग्दैन । यसमा लेखक आफैं नायकको रुपमा प्रस्तुत भई आफ्नो स्फूरणबाट उतारिएका औपन्यासिक जीवनको छायाचित्र पाइन्छ ।"

साहित्य जीवनको भोगाइ हो । संघर्ष गर्दा मनमा उत्रेका भावनालाई कथात्मक रुपमा चित्रण गर्ने कला हो । अनि जीवनका अनौठा क्षणकहरुलाई पाठकसमक्ष समर्पण गर्ने सोचबाट उम्रने कल्पवृक्ष हो साहित्य । हरेक मानिसको भोगाइ र अनुभवलाई सँगालेर कलात्मक रुपमा प्रस्तुत गन सके त्यो साहित्य बन्दछ । यसअर्थमा प्रत्येक मानिसको जीवनमा साहित्य हुन्छ । त्यहाँ पात्र हुन्छ कथानक हुन्छ देश काल र परिस्थिति हुन्छ । यी सबै कुराको सुसंयोजनबाट एउटा साहित्यको स्वरुप निर्माण गर्न सकिन्छ । पात्रका तीतामीठा अनुभूतिले चाहीं त्यसमा रस भर्दछ । यहाँ त्यस्तै एउटा रसिलो साहित्यको चर्चा गर्न खोजिएको छ । कृषि क्षेत्रमा प्रशस्तै ख्याति कमाएका प्राज्ञ प्रा।डा। अमृतबहादुर कार्कीले आफ्नो आत्मकथाका माध्यमबाट नेपाली साहित्यमा अर्पण गर्नुभएको एउटा स्वादिलो कोसेलीको यहाँ संक्षिप्त परिचय दिन खोजिएको छ ।

ुमेरा कथाका तीतामीठा कुराहरु नामक यो आत्मकथा १५ अध्यायमा श्रृंखलित छ । ८९ पृष्ठ रहेको यस पुस्तकको बाहिरी आवरण हेर्दा कलात्मक विम्वहरुले कथाका तीतामीठा क्षणलाई दसा्रउन खोजेको जस्तो भान हुन्छ । यसै बर्ष पुष्पलता कार्कीद्वारा प्रकाशित यस पुस्तकमा सरल र सहज भाषाको प्रयोग भएको छ । सानो आकारमा भए पनि यसमा भएका रोचक प्रसङ्गहरुले पाठकको मन जित्ने प्रायः निश्चित छ । पुस्तकको भूमिकामा काठमाडौं विश्वविद्यालय भाषा तथा आमसाचार विभागका प्रमुख प्रा। डा। जङ्गब चौहानले नेपालमा वैकल्पिक ऊर्जा व्यवस्थापनका लागि बायोग्यासको महत्वलाई कोट्याउँदै लेखकको योगदानबारे संक्षिप्त चर्चा गर्नुभएको छ ।

आत्मकथामा लेखकले आफूलाई एक सफल कृषि वैज्ञानिकका रुपमा उभ्याउन सफल भएको देखिन्छ । बायोग्यासका पिता भनेर चिनिने डा। कार्कीको यो कृतिलाई उहाँले कृषि क्षेत्रमा पुर् याउनुभएको योगदानको चर्चाका रुपमा मात्र हेर्न मिल्दैन । नेताहरुलाई देशको राजनीतिक निकास र आर्थिक रुपान्तरणतर्फ ध्यानाकर्षण गराउने कडिको रुपमा समेत हेर्न सकिन्छ । बालबालिकाहरुका लागि यो पुस्तक प्रेरणाको स्रोत बन्न सक्छ जहाँ लेखक आफू भोजपुरको विकट ठाउँमा जन्मेर पनि विश्वका विभिन्न कुनामा पुगेको यथार्थ चित्रित छ । यसमा लेखकका केही आदर्श विचार संघर्षशील पाठकहरुका लागि अझ पि्रय बन्न सक्छन्- 'जीवन संघर्ष हो । हरुवा भएर बस्नु हुँदैन तर बुझ्नुपर्छ- सधैं सघर्ष गरेर जितिदैन । सितिमिति हरेस खाएर बस्नु पनि हुँदैन ।'

साहित्य लेखकको रुचिको विषय हो । आत्मकथामा प्रयोग भएको आत्मपरक भाषाशैली शब्दचयन र अर्को अध्यायसम्म केही रहस्यमै रहन बाध्य गराइ पाठकलाई आफ्नो बशमा राख्ने खुबीबाट लेखकको लेखनप्रतिको इच्छाशक्तिमात्र होइन साहित्यप्रतिको चेतनासमेत झल्काउँछ । भर्चुअल रियालिटीले घेरिसकेको साहित्यको उत्तर आधुनिक युगमा रचिएको भए पनि डा। गोविन्दराज भट्टराईले चर्चा गरेजस्तो यो कृतिमा भने अवास्तविक संसार देखिदैन । कलेज पढ्दादेखिको उहाँको प्रेम प्रसङ्ग कम्प्युटरको किबोर्डमा होइन मुटुको संवेदनाले भरिएको पत्रमा चित्रण हुन्छ । महाकवि लक्ष्मिप्रसाद देवकोटा लेखनाथ पौड्याल माधवप्रसाद घिमिरे धर्मराज थापा मोहन हिमांशु थापा जस्ता साहित्यकारहरु यस संस्मरणमा चरित्र बनेका छन् । विद्यार्थी जीवनमा देवकोटाका कविताप्रति लोभिएर रचिएको छन्दोबद्ध कविताले लेखकको साहित्ययात्राको झल्को दिन्छः

उज्यालो भयो हे उषाको भवनमा !

गजबको लालीमा छायो गगनमा ! !

विलाइ पो गइन् कि अँधेरी ती रात !

हँसिली खुसीली थिइन् क्या प्रभात ! !

नेपालमा बायोग्यासले कृषिमा ल्याएको परिवर्तनलाई यो कृतिले न्याय दिएको छ । यस्ता परिवर्तन र सफलतालाई सिर्जना र कलामा परिभाषित गर्न सक्नुलाई लेखकको अनुकरणीय क्षमता हो भन्नु अत्युक्ति नहोला । यसैगरी राजनीतिक साँस्कृतिक तथा अन्य क्षेत्रमा भएका आमूल परिवर्तनलाई साहित्यमा प्रवेश गराई जीवन्तता दिनतर्फ यो कृति उदाहरणीय नुमना बनेको छ ।

पाकिस्तान सरकारबाट प्राप्त छात्रवृत्ति अन्तर्गत कृषि विज्ञानमा बीएस्सी र एमएस्सी तथा प्रुान्सको सुविख्यात पाश्चर इ_िन्स्टच्युटबाट पिएचडी गर्नुभएका डा. कार्कीले आफ्नो आत्मकथामा कृषि र बायोग्यास निर्माणको सन्दर्भलाई पहिलो पानादेखि अन्तिमसम्मै डोर् याउनुभएको छ । तथापि यो एउटा कृषि विशेषज्ञको जीवनको पुनरावलोकन जस्तो मात्र लाग्दैन । यसमा लेखक आफैं नायकको रुपमा प्रस्तुत भई आफ्नो स्फूरणबाट उतारिएका औपन्यासिक जीवनको छायाचित्र पाइन्छ । यो लामो अतीतलाई धैर्यपूर्वक स्मरण गरी विस्तृत रुपमा लेखिएको कृति होइन । रेडियो कुराकानीलाई लिपिबद्ध गरी तयार पारिएको भए तापनि लेखकले यसलाई साहित्यिक कृतिका रुपमा चिनाउन सफल भएको पाइन्छ ।

जीवन यात्रा हो । अध्ययनका क्रममा होस् वा जागिरका कारण देश विदेशका विभिन्न ठाउँहरुमा विचरण गर्नुले लेखकको स्वच्छन्दतावादी चरित्र झल्काउँछ । पढाइको सिलसिलामा भोजपुरदेखि काठमाडौं र त्यह।बाट पाकिस्तान प्रुान्स लगायतका ठाउँहरुको भ्रमणको सन्दर्भ केही अध्यायहरुमा मुख्य विषयवस्तु बनेका छन् । उहाँले एसिया अपि्रुका र ल्याटिन अमेरिकाका २० वटा भन्दा बढी मुलुकमा पाइला टेक्दा वायोग्यास प्लान्ट निर्माणको काम मात्र गर्नुभएको छैन त्यहाँको सामाजिक साँस्कृतिक र राजनीतिक पृष्ठभूमिबारे जान्ने मौका समेत पाउनुभएको छ । त्यसो त अरुको भाषा सिक्न विशेष रुचि देखाउने उहाँले संकलन गरेका केही उर्दू सायरीको प्रसंग पनि निकै घतलाग्दा छन् । भाषा सिकेर आफैं सायरी रच्न थालेपछि त उहाँले ुछुपे रुस्तमुको उपाधि समेत पाउनुहुन्छ ।

बहुआयामिक व्यक्तित्वका धनी भएकाले पनि लेखकले आफ्नो जीवन यात्रामा कृषिबाहेक साहित्य राजनीतिक भ्रमण लगायतका विषयलाई समेट्ने जमर्को गरेको देखिन्छ । अध्ययनका क्रममा छात्रवाणी साहित्यिक पत्रिकाको सम्पादन पाकिस्तानमा नेपाली विद्यार्थी समितिको अध्यक्ष लोयलपुर होस्टलमा मेस मास्टर बनेका प्रसङ्गले लेखकको नेतृत्वदायी भूमिकामा विशेष अभिरुचि भएको पुष्टि हुन्छ । अर्कातिर सन् १९९४ मा रुवाण्डामा भएको नरसंहारलाई संक्षिप्तमै भए पनि कथात्मक तवरमा प्रस्तुत गरिएको छ । नेपालको सशस्त्र द्वन्द्वसँग मेल खाने यो राजनीतिक द्वन्द्वमा ३ महिनाभित्र १० लाख मानिसले ज्यान गुमाए । पछि द्वन्द्वरत पक्षहरु आफैं मिलेर देशको आर्थिक रुपान्तरण र शान्ति स्थापनामा जुटेको उदाहरणले नेपालका राजनीतिक दलहरुलाई समेत घच्घच्याउन सक्छ ।

नेपाली साहित्यमा आत्मकथा लेखनको परम्परा पृथ्वीनारायण शाहको दिव्योपदेशबाटै सुरु भएको मानिन्छ । पछि चिराजीवी शर्माले लेखे । बालकृष्ण समले लेखे शंकर लामिछानेले लेखे । चन्द्रकान्ता मल्ल पारिजात विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले लेखे । अरु पनि धेरैले लेखे । नेपालबाहिरका विश्वचर्चित आत्मकथाहरुले पनि नेपाली भाषामा प्रवेश पाएका छन् । साहित्य समाज राजनीति धर्म कला संगीत विज्ञान आदिका क्षेत्रमा केही विशेष योगदान भएमा मानिसले आत्मकथा लेखेको पाइन्छ । त्यसो त एउटा तीक्ष्ण ऐतिहासिक चेतनाले निर्देशित भई कुनै पनि लेखकले आफ्नो वृत्तान्त लेखेको हुन्छ । ुमेरा कथाका तीतामीठा कुराहरु पनि एउटा त्यस्तै कृति हो जहाँ भविष्यका पाठकलाई सम्झेर लेखकको जीवनका महत्वपूर्ण पक्षहरु उद्घाटन गरिएका छन् ।

वैशेषिक दर्शन र परमाणुवादको प्रागकल्पना

2011-02-03T00:00:00.000-08:00

परमाणु वा अणुवादलाई आफ्नो मूख्य विषय बनाएको यो दर्शनले मूलतः वास्तविक जीवनका उतारचढावहरुलाई बुझ्न आत्मज्ञान प्राप्ति आवश्यक हुने कुरामा जोड दिएको छ । यसले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा ईश्वरीय शक्तिको चर्चा गरेको पाइन्छ ।

स्कन्दपुराणका अनुसार शीवका भक्त अक्षपाद वा कर्णादद्वारा रचित वैशेषिक सुत्रको प्रशस्तपादभाष्य वा पदार्थधर्मसङ्ग्रह भन्ने प्रशस्तपादद्वारा लिखित चर्चित ग्रन्थ हालसम्म पनि उपलब्ध छ । निबन्धात्मक शैलीमा लेखिएको यो कृति बि।स।sाे पाचौं शताब्दीतिर रचिएको भए पनि वैशेषिक सुत्रको चर्चा गर्ने यस शुत्रग्रन्थको शंकर मिश्रले बनाएको शुत्रको व्याख्या सरलिकृत गरिएर लेखिएको हुनाले वर्तमान अवस्थामा पनि यो एउटा चर्चाको विषय बन्दै आएको छ । ुवैशेषिकसूत्रोपस्कारु भन्ने उक्त व्याख्या भने विक्रमको १५ औं सतकतिरको मानिन्छ । विशेषगरी यस वैशेषिक दर्शनले द्रव्यहरुमा परस्पर भेद गराउने र ुविशेषु भन्ने छुट्टै पद मान्ने हुनाले यस दर्शनलाई वैशेषिक दर्शन भनिएको हो ।

वैशेषिक दर्शनको निर्माण न्याय दर्शनभन्दा पहिले नै भएको हो । त्यसैले तर्कशास्त्रका आलोचक तथा सुधारकका रुपमा आएका कतिपय दार्शनिकहरुको न्याय दर्शन वैशेषिक दर्शनभन्दा पहिले नै निर्मित भएको हो भन्ने भनाइलाई खासै महत्व दिइँदैन । त्यसो त यो दर्शन बौद्ध तथा जैन दर्शनभन्दा पनि अघिको मानिन्छ । न्यायशास्त्रले कर्णादको पदार्थधर्मग्रन्थसंग्रहमाथि कुनै पनि प्रभाव नपारेको बरु गौतमको न्याय शुत्र तथा वात्श्यायनको भाष्य वैशेषिक मतबाट प्रशस्त मात्रामा प्रभावित भएको तथ्यले वैशेषिक दर्शनलाई अन्य दर्शनहरुमध्ये जेठो दर्शनका रुपमा स्थापित गरेको पाइँन्छ ।

हुन त वैशेषिक दर्शन अरु दर्शनहरुभन्दा जति भिन्न देखिन्छ ती दर्शनहरुबीच त्यत्तिकै समानता पनि पाइन्छ । बौद्ध दर्शनमा उल्लेख भएको ुनिर्वाणुको प्रागकल्पना प्रागकल्पनाको विकास वैशेषिक दर्शनको असत्कार्यवादको प्रागकल्पनासँग मिल्दोजुल्दो भएको कुरा पुष्टि हुन्छ । जैनहरुका ुआस्थिकायु तथा उनीहरुको परमाणुवाद प्रागकल्पना पनि वैशेषिक दर्शनमै आधारित भएको पाइन्छ । लङ्कावतारसुत्रमा पनि परमाणुवादको संकेत पाउन सकिन्छ । जैनहरुको एउटा परवर्ती ग्रन्थ ुआवश्यकु रोहगुणको वैशेषिक दर्शनको रचयिता मानिन्छ जसलाई जैन धर्मको छैठौं विभेदको धर्मगुरु मानिन्छ । यद्यपि उक्त ग्रन्थको वैशेषिक विचार सम्बन्धको आख्यान कर्णादकै योजनाको अनुकुल छ । तर यस दावीलाई वैशेषिक दर्शन जैन दर्शनको नै एउटा शाखा हो भनेर प्रमाणित गर्न ज्यादै कठीन हुन्छ । जैन र वैशेषिक दर्शन दुवैमा एउटै प्रकारको परमाणुवादको प्रागकल्पनाको चिन्तन पाइने भएकाले यी दुई दर्शनबीचको परस्पर सम्बन्धलाई वर्तमानका दार्शनिकहरुले आफू-अनुकुल नै व्याख्या गर्दै आएको पाइन्छ । किनकि यी दुवैको विचारमा मौलिक भिन्नता पाइन्छ । जनमतको अनुसार गुणको दृष्टिबाट परमाणु एक समान छ । प्रत्येक परमाणुमा रङ रस गन्ध पर्श तथा शब्दको उत्पादनको क्षमता विद्यमान रहिरहन्छ । तर पनि त्यो निशब्दः छ । वैशेषिक शब्दको मतमा गुणको दृष्टिबाट परमाणुमा भेद छ । वैशेषिकवादीहरु वायू जल पानी अग्नी र पृथ्वी यी आदिहरुको पनि परमाणुको सत्ता छ । उसको हिसाबमा १ २ ३ अथवा ४ सामान्य गुण राखिएको छ शब्दको साथ त्यसको कुनै सम्बन्ध छैन । परमाणुवादको प्रागकल्पना द्रव्यहरुमा वर्गिकरण र ज्ञानको साधनको स्वीकृति बलपूर्वक यस्ता संकेत प्रशस्तै रुपमा गरिएको देखिन्छ । वैशेषिक दर्शनका विभिन्न भाष्यहरुमा पाइने यिनै प्रमाणलाई आधार मानेर हेर्दा वैशेषिक दर्शनको रचना बुद्ध र महावीरको समय अर्थात इ।सा। पूर्वको पाचौं वा छैटौं शताब्दीतिर भएको पाइन्छ ।

वैशेषिक दर्शनमा प्रत्यक्ष र अनुमान गरी २ प्रमाण मात्रै स्वीकार गरिएको छ । यहाँ द्रव्यलाई पृथ्वी जल तेज वायू आकाश काल दिशा आत्मा मन आदिलाई द्रव्यका रुपमा स्वीकार गरिएको छ भने गन्ध रस रुप पर्श शब्द ज्ञान इत्यादिलाई गुण मानिएको छ । त्यसैगरी जातिविशेष र समवाय यी पदार्थको तत्वज्ञान भई संसारलाई दोषपूर्ण देखेर विरक्त भएपछि मनुष्य आत्मज्ञान प्राप्त गरी सुख दुःख इच्छा द्वेष आदि सबै आत्माविशेष गुणहरुको निमूल हुँदा मुक्त हुन्छ भन्ने सिद्धान्तलाई यस दर्शनले प्रतिपादन गरेको छ । वैशेषिक मतानुसार शरीर इन्द्रियहरु र भोग्य विषयहरु पृथ्वी जल तेज वायू र आकाश गरी पाँच महाभूतबाट बन्दछन् । यस दर्शनले प्रतिपादन गरेका विषयहरु वेदले जीवन र जगतका बारेमा ल्याएका कतिपय प्रमाणहरुभन्दा भिन्न देखिए पनि वा यस दर्शनले वेदलाई स्वतन्त्र रुपमा प्रमाण नमान्ने भए पनि यसलाई वेदविरोधी भने मानिदैन ।

यस दर्शनका अनुसार सबैभन्दा सुक्ष्म वस्तु परमाणु हो जुन न त उत्पादन गर्न सकिन्छ न त विनाश नै गर्न सकिन्छ । प्रत्येक परमाणुमा आफ्नो छुट्टै विशेषता हुने भएकाले यी परमाणुहरुको मिलनबाट बनेका नयाँ वस्तुहरुमा पनि भिन्नता पाइन्छ । तिनै परमाणुहरुको विशेषताबाट यी वस्तुहरुको विशेषता निर्धारण हुन्छ । यस दर्शनले प्रत्यक्ष र अनुमान गरी दुईवटा माध्यमबाट सर्वमान्य ज्ञान हासिल गर्ने कुरालाई मुख्य आधार बनाएको छ जुन आधुनिक समयमा पनि सान्दर्भिक हुन आउँछ । विज्ञान र भौतिक संसारलाई मान्यता दिनेहरुका लागि ुप्रत्यक्षु माध्यम प्रभावकारी देखिन्छ भने ुअनुमानुले अदृश्य वा भावनात्मक संसारका मूल्य मान्यताहरुलाई सत्य प्रमाणित गर्न सही कारणको खोजी गर्दछ । यी दुवै माध्यमबाट मानिसले आफ्नो आध्यात्मिक चिन्तनलाई अङ्गाल्दै भौतिक संसारमा जीवन गुजार्न सक्षम हुन्छ भन्ने प्रमाणलाई यस दर्शनले व्याख्या गरेको छ । यसरी हेर्दा वैशेषिक दर्शनले गरेको परमाणुवादको प्रागकल्पनाले वैज्ञानिक धरातललाई समेत एउटा बलियो आधारस्तम्भ निर्माण गरिदिएको छ । तसर्थ यसले आध्यामिक तथा भौतिक रुपमा मानव समाजलाई विकास सभ्यताको मार्गतर्फ उन्मुख गराएको पाइन्छ ।

मेरो जीवन मेरो यात्रा

2010-12-28T08:45:00.000-08:00

म सानो छँदा

पहाडजस्तो जताततै पर्खाल हुँदैन तराईमा । आँखाले भ्याएसम्म टाढा हेर्न सकिने समथल जमिनमा

अन्नबालीको बयेलीसँगै मनभित्रका स्पन्दनहरु समुन्द्रका छालझैं बग्दछन् । तराईको अथाह सौन्दर्य चिया बगान र अन्नबालीलॆ झल्काउँछ । सुन्दर युवतीले फरिया बेरेझैं नागबेली खोलाको बगरले तराई बेरिएको हुन्छ । सुनसान वनजङ्गलमा किराफट्याङ्ग्रा र चराचुरुङ्गीको किरकिर र चुरचुर आवाज प्राकृतिक धुन बनेर गुन्जिरहेको हुन्छ । तराई यस्तै हुन्छ । मेरो मानसपटलमा तराईको आकृति यस्तै चित्रित छ । म हुर्केको ठाउँ । मैले खेलेको ठाउँ । भोजपुर जिल्लाको कुनै विकट गाउँमा म जन्मेको भए पनि मलाई आफू जन्मेको ठाउँ थाहा छैन । मेरो स्मृतिले भ्याएसम्म म आफू तराईमै हुर्केको सम्झन्छु । मेरा लागि पहाडभन्दा बढी तराई नै रमणीय छ । स्वर्गतुल्य छ । सहरी जीवनको गन्ध नमिसिएकाले पनि मेरा लागि यो धेरै प्राकृतिक र सुगन्धित छ ।

तराईको एउटा जिल्ला झापा । झापाको हल्दिबारी गाविस वडा नं ३ मा रहेको भेलागुडी जङ्गलको शीर मेरो गाउँ । म त्यहीं हुकें । मलाई थाहा छ । श्री सरस्वती प्राथमिक विद्यालयको कक्षा १ मा पढ्दा मेरी आमाले भन्नुभए अनुसार म ५ बर्षको थिएँ । खेतका गरैगरा हुँदै घर पुग्दा म सयौं आली नाघ्ने गर्थें । प्रत्येक आली नाघ्दा मैले दुई एकान दुई दुई दुना चार भन्दै नौ दशन नब्ने सम्म पुर् याउँथे । कहिलेकाही स्कुलबाट भाग्दा मज्जा आउँथ्यो । अनि साथीसँग मिलेर खोलामा

पौडी खेल्नुको मज्जै बेग्लै । बर्षाको भेलमा हामी निडर भएर पस्थ्यौं । पौडनु हाम्रो कला थियो । खोला जतिसुकै गहिरो भएपनि हामी पानीमा तैरिएकै हुन्थ्यौं ।

दिदी र भान्दाजुले पछि कर गरेर मलाई बोर्डिङ स्कुलमा पढाउन बुबालाई सहमत गराउनुभयो । त्यतिबेला मैले सरकारी स्कुलको कक्षा २ पढिसकेको थिएँ । त्यही साल म आदर्श इङ्गलिस बोर्डिङ स्कुलमा एलकेजीमा भर्ना भएँ । ७ बर्षको उमेरमा म घरबाट ५ किलोमिटर टाढा रहेको बोर्डिङ स्कुल धाउन थालेँ । गाउँबाट बोर्डिङ स्कुल पढ्ने पहिलो व्यक्ति म नै भएँ । साथमा भान्दाजूको छोरो मेरो भतिज - सुमन थियो । सरकारी स्कुल पढेकाले एबीसीडी गाह्रो होला भन्ने लागेको थियो । बोर्डिङमा भर्ना हुन जाने दिन मेरो माइलो दाजूले मलाई डर देखाउनुभएको थियो 'बोर्डिङमा त सरले बेल्टले पिट्छन् रे ।' मलाई निकै डर लागेको थियो । तर मेरो लगनशीलता र मिहेनतले मलाई प्रायजसो जहिल्यै सजायबाट मुक्त गराउँथ्यो । म मनिटर हुन्थें धेरैजसो कक्षामा फस्ट भएकाले । हल्ला गरे भने बरु अरुलाई पिट्न पाइन्थ्यो । पहिलो बर्षको परीक्षामा म प्रथम भएँ । अनि एउटा कक्षा फड्किएर मैले पुनः १ कक्षामा पाइला टेकेँ ।

आदर्श इङ्लिस बोर्डिङ स्कुल म पढ्ने विद्यालय । साथीभाइसँग स्कुलमा खेल्दा निकै रमाइलो हुन्थ्यो । मन परेको विषय पढ्न पनि आनन्दै आउँथ्यो । अझ पढाउने मान्छे पनि रमाइलो स्वभावको गल्ती भए पनि खासै सजाय नदिने खालको भए त झन् राम्रो । म कविता लेख्थें कक्षा ३ मा पढ्दादेखि नै । कक्षा ६ मा पढ्दासम्म पनि स्कुलको शुक्रबारे कार्यक्रममा मेरा कविता सुन्न रुचाउनेहरु धेरै हुन्थे । मेरा कविताहरु धेरैजसो हसाउने खालका हुन्थेः

भेलागुडी जङ्गलमा बाँदर फर्क्याकफुक्रुक

कु्र्सि दिने चलन छैन बस टक्र्याकटुक्रुक

चुँई चुँई चुँई चुँई चुँइकिने जुत्ता

फाटेको जुत्ता देखिन्छ खुट्टा

न एता न उता

सानैदेखि साहित्यप्रतिको रुचि पछिसम्म रहिरह्यो । कविता वाचन निबन्ध लेखन जस्ता प्रतियोगितामा भाग लिएका केही प्रसंगहरु पछि पनि कोट्याउनेछु । तर अहिले एउटा कुरा भनिहाल्न मन लाग्यो । म बोर्डिङ स्कुलको कक्षा तीनमा पढ्दा एक जना नयाँ शिक्षक आउनुभयो । सबैको परिचयसँगै आ-आफ्नो लक्ष्य पनि सोध्नुभयो । कसैले डाक्टर बन्छु भने । कसैले ईाजनियर । मेरो पालो आयो । मैले पनि आफ्नो लक्ष्य केही अघिदेखि नै तय गरिसकेको थिएँ । मैले भनें- 'म त भविष्यमा ठूलो कवि बन्छु ।' सबैले मेरा कविताको प्रसंशा गरेकाले पनि ममा साहित्यकार बन्ने रहर पलाएको हुनुपर्छ । मेरो कुरा सुनेपछि हाँस्दै शिक्षकले भन्नुभयो- 'कवि बनेर के गर्छौ कविले त धेरै पैसा कमाउन सक्दैनन् ।' त्यसै दिनदेखि मैले पनि मेरो लक्ष्य कविबाट डाक्टर बन्नेतिर सारेँ ।

मेरो चकचक

सानामा मलाई सबैले सोझो भन्थे । म पनि मानिसहरुसँग बोल्न वा गफ गर्न खासै मन पराउँदैनथेँ । अरुका कुरा नै बढी सुन्थें । अरुका अगाडि म निकै भलाद्मी र अनुशासित हुने प्रयास गर्थें । त्यसैले कसैले मलाई चकचके होला भन्ने शंका गर्दैनथे । साच्चिकै म अरुका अगाडि निकै भलाद्मी नै देखिन्थें । वास्तविकतामा म निकै चकचके थिएँ । तर अरुभन्दा फरक खालको भन्दा फरक नपर्ला ।

एकदिन बुबाले नया रेडियो ल्याउनुभयो । ल्याएकै दिनदेखि ममा उत्सुकता जाग्न थाल्यो । त्यसभित्र कस्ता कस्ता सामान होलान् भन्ने जान्न मन लाग्यो । भोलिपल्ट रेडियो लिएर म आफ्नो कोठाभित्र पसें । हँसियाको प्रयोगले सबै पेच खोलें । भित्र रहेको चुम्बकले मेरो हँसिया तान्यो । मेरो ध्यान पनि त्यही चुम्बकतर्फ तानियो । केहीछिन पछि बुबा आउनुभएको थाहा पाएर हत्तारहत्तार रेडियोको सबै पेच कसें र पहिलाकै ठाउँमा झुण्डाइदिएँ । बेलुका बुबाले समाचार सुन्न खोज्दा रेडियो बजेन । मनमा निकै डर लागिरहेको थियो । भोलिपल्ट बुबाले भन्नुभयो 'ए कान्छा रेडियो बजेन के भएछ हेर हेर ।' मैले थाहा नपाएझैं गरी भने- 'भित्र कतै तार खुस्क्यो होला ।' अनि बुबाले मलाई नै रेडियो खोल्न लगाउनुभयो । मैले फेरि अर्कोपल्ट रेडियो खोल्ने मौका पाएँ । हत्तार गर्दा आफैंले स्पिकरको तार काटेको रहेछु । तार जोडेर रेडियो बजाइदिएँ । अनि त बुबाको अगाडि म रेडियो बनाउन जान्ने पो भएँ ।

स्कुल जाँदा पनि बाटोमा धेरै खालका चकचक गरें । तर घरमा कसैले थाहा पाउँदैनथे । न त स्कुलमै कसैलाई पत्तो हुन्थ्यो । एकदिन म र मेरो भतिज हिँडेर स्कुल जाँदै थियौं । नालीमा ४-५ वटा हाँस खेलिरहेका थिए । भतिजले सानो ढुंगा टिपेर हाँसलाई हान्यो । हाँसलाई छोएन । अनि म अघि सरें । 'हेर म लगाउँछु' भन्दै मैले अर्को ढंुगा टिपेँ । हाँसलाई ताकेर हानेको टाउकामा लागेर पर्लक्कै ढल्यो । हाँस त उत्तानो परेर छट्पटाउन थाल्यो । पछि थाहा पाएँ । मैले ठूलो ढुंगा टिपेको रहेछु । नजिकै राजवंशी गाउँ थियो । नभन्दै एकजना मान्छे हाँस कसले मार् यो भन्दै आयो । मैले १०० मिटर पर हिँडिरहेको अर्को साथीतिर देखाउँदै भनें 'ऊ त्यसले हो ।' त्यो मान्छे कुदेर ऊतिर लाग्यो । हामी बाटो परिवर्तन गरेर खेतैखेत लाग्यौं । खेतको बाटो जानु अर्को मजा थियो । बारीमा फलेका काँक्रा र बोडी टिप्न पाइन्थ्यो । कहिलेकाहीं त स्कुलबाट फर्कदा भोक मेटाउने उपाय नै त्यही हुन्थ्यो । म बेला बेलामा बुबाको कोटको खल्ती पनि छाम्थें । अलिक बाक्लो भए एउटा नोट निकाल्दा थाहा हुँदैन भन्ने लाग्थ्यो । पातलो भए त्यसै मन बुझाउँथे । तर मेरो जीवनमा पैसा चोर्नु एउटा अविस्मरणीय क्षण बनेको छ । त्यो चाहीं पछि अर्को प्रसंगमा जोडौंला । अहिलेलाई मेरो चकचक यत्ति नै ।

म जेहेन्दार विद्यार्थी

स्कुलमा म सधैं जेहेनदार विद्यार्थीका रुपमा चिनिन्थें । कक्षामा प्रश्न सोध्ने र पढाइतर्फ ध्यान दिने गर्थें । कक्षा ८ तिर विज्ञान विषय मलाई निकै मन पर्न थाल्यो । विभिन्न विरुवाका वैज्ञानिक नाम पढ्न घरछेउको जंगल र खोलाको किनारमा रहेको घाँसे मैदान मेरा लागि निकै सहयोगी बने जहाँ बसेर म दिनभर अध्ययन गरिरहन्थें । गणीत विषय पनि म अभ्यास गरिरहन्थे । सरले भोलि पढाउने हिसाब म आजै विभिन्न तरिकाबाट गर्ने प्रयास गर्थें । पढाइबाहेक अतिरिक्त कि्रयाकलापमा म प्रायजसो सहभागी भएकै हुन्थें । मैले कक्षा ४ मा पढ्दा जिल्ला खानेपानी कार्यालयले गरेको हाजिरी जवाफमा तृतीय पुरस्कारस्वरुप पाएको अंग्रजी शब्दकोश म अचेल पनि कहिलेकाहीं प्रयोग गर्छु । कक्षा ६ पछि मैले फेरि स्कुल परिवर्तन गरी विभूति विद्या मन्दिरमा नाम लेखाएको थिएँ । यो स्कुल म दुई बर्ष पढें र सबैभन्दा धेरै प्रतियोगितामा सहभागी भई पुरस्कार तथा प्रमाणपत्र पनि यसैबेला बटुलें ।

यही प्रसंगमा दुई वटा कुरा भन्न मन लाग्यो । एउटा चाहीं निबन्ध लेखनको जुन मैले माथि पछि भनौला भनेको थिएँ । म आठ कक्षामा पढ्थें । प्रधानाद्यापकले मलाई तेइसौं विश्व खाद्य दिवसको अवसरमा आयोजित माध्यामिक विद्यालय स्तरीय निबन्ध प्रतियोगितामा पठाउने निर्णय गर्नुभयो । प्रत्येक स्कुलबाट दुई जना सहभागी हुनेमा विभूति विद्या मन्दिरका लागि म एक थिएँ भने अर्की सहभागी कक्षा ९ की छात्रा थिइन् । म प्रतियोगिताका लागि जान सहमत हुँदासम्म निबन्धको शीर्षक मलाई थाहा थिएन । सरले शीर्षक भन्नुभयो 'अन्तराष्ट्रिय सहकार्य र एकता भोकमरि बिरुद्धको आवश्यता' । मलाई शीर्षक नै बुझ्न गाह्रो लाग्यो । अनि सरले सहकार्यको अर्थ बुझाउनुभयो र महत्वपूर्ण केही बुँदाहरु पनि भन्नुभयो । बाटोमा जाँदा सरले मलाई भन्नुभो 'तिमीले चाहीं कक्षा १० दस लेख्नु है ।' प्रतियोगिता हुन केही समय छँदै हामी विरेन्द्र मावि पुग्यौं जहाँ उक्त प्रतियोगिता हुन लागेको थियो । त्यहु पुग्दा अरु विद्यालयका सहभागीहरु कापीमा लेखेर ल्याएको निबन्ध घोकिरहेका थिए । त्यसैबखत मैले एउटी छात्राको कापीमा च्याएँ र केही तथ्यांक दिमागमा छिराइहालें । निर्धारित समयभित्रै मैले फुलिस्केपको ४ पाना भरें । केही दिनपछि नतिजा आयो । म दोस्रो भएछु । अनि मेरै विद्यालयकी कक्षा ९ की अर्की छात्रा चौथो भइछिन् । प्रमाणपत्रसहित मैले ६ सय रुपैयाँ पुरस्कार पाएँ र आफूलाई आवश्यक 'साइन्टिफिक क्यालकुलेर' पनि त्यसैदिन किनिहालें ।

अर्को रोचक कुरा चाहीं खेलकुद सप्ताहको हो । फुटबलमा म सधैं 'ब्याक्की' बस्थें । कसैले बल लिएर आयो भने लडाइहाल्थें । तर कि्रकेटमा रुचि भएपनि पहिले धेरै नखेलेकाले त्यति आउँदैनथ्यो । तर पनि सहभागी हुन मन लाग्यो र आफ्नो सदनमा कि्रकेटका लागि नाम लेखाइहालें । सबैको पालो सकियो । ८० रन जोड्दै सबै ब्याट्समेन आउट भएपछि मेरो पालो अन्तिममा आयो । १ ओभर बाँकी थियो । मैले आँखा चिम्लेर ब्याट चलाउँदा पहिलै बलमा चौका भएछ । अब त म झन् हौसिएँ । अफतिरको बाउण्ड्री लेगको भन्दा नजिकजस्तो लाग्यो । अनि यतै हान्नुपर् यो भनेर लेगको बल पनि अफतिर हिर्काएँ । 'छक्का !' भन्दै साथीहरु चिच्याउन थाले । बाँकी बलमा अर्को चौकासहित ८ रन जोडेर मैले मात्र १८ रनको योगदान दिएँ । दोस्रो इनिङस्मा टार्जेड पूरा गर्न एक रन बाँकी छँदै अलआउट भए र जित पनि हाम्रै भयो ।

म 'सानोकान्छो'

मेरी आमा निरक्षर हुनुहुन्छ । तर उहाँले गाउने 'चरीको बिहे' मलाई विशेष मनपर्छ । बुबाको पेसा किसानी । खेती गरेरै ठूलो परिवार पाल्नु र त्यसैबाट सबैका आवश्यकता पूरा गर्नु उहुका लागि त्यति सहज थिएन । मेरा ३ दिदीहरु गोमा रमा र रिमा । गोमा मेरी ठूली दिदी । मैले थाहा पाउँदासम्म उहाँको बिहे भइसकेको थियो । कहिलेकाही उहाँ माइत आउँदा हामी 'पहाडबाट ठूल्दिदी आउनुभयो' भन्थ्यौं । आफूले पढ्न नपाए पनि भाइबहिनी पढाउन पाइन्छ भनेर उहाँले नै बुबालाई पहाडबाट तराई झर्न कर गर्नुभएको रे । तर तराई आएकै बर्ष उहाँको बिहे भएछ । अनि फेरि उहाँ ताप्लेजुङ पुग्नुभएछ । मेरो ठूलो दाजू रमेश । उहाँलाई बुबाले विशेष माया गर्नुहुन्थ्यो । त्यही भएर पनि होला उहाँले एसएलसी पास गर्न सक्नुभएन । म सानो छँदै उहुले पनि बिहे गर्नुभयो र अहिले छुट्टै घरजम गर्नुहुन्छ । अरु दुई दिदीमध्ये रमा दिदी एसएलसी पास गर्ने गाउँकै पहिलो व्यक्ति हुनुभयो । काम पनि उहाँ नै धेरै गर्ने । घरका सबै काम भ्याएर पढ्न जानुपर्ने । माइलो सन्तान भएर होला माइलो दाजू नारायणले जति हलो जोत्ने काम अरुले गर्नुपरेन । क्याम्पस पढ्ने अवसर पाएरै पनि उहाँले त्यता ध्यान दिनुभएन । मेरी सानी दिदी रिमालाई म धेरै हेप्थें । कतिपल्ट त कुस्ती नै खल्थ्यौं । रीस उठेको बेला मैले उहुलाई गाली गरेका शब्द सम्झँदा अहिले पश्चाताप हुन्छ । उहाँ प्राय मेरो 'गेटअप'को आलोचना गर्नुहुन्थ्यो । अहिले बुझ्दा भाइ अलिक 'फेसनेबल' नै होस् भन्ने उहाँको अभिप्राय रहेछ भन्ने लाग्छ । म नजन्मदै मेरो माइलो दाजूले 'कान्छो' उपाधि पाइसक्नुभएको रहेछ । म जन्मेपछि उहाँ 'ठूलोकान्छो' हुनुभयो । अनि म चाहीं 'सानोकान्छो' । सबैभन्दा कान्छो भएकाले मैले अरुको जति काम गर्नुपरेन । पढेमात्र पनि पुग्थ्यो । कहिलेकाही बाख्रा सार्न जाँदा भने निकै सास्ती भोग्नुपथ्र्यो । बाख्राको घाँटीमा झुण्डाएको डोरीको अर्को छेउमा किला हुन्थ्यो र घाँस भएको ठाउँ खोजेर किला गाडे पुग्थ्यो । तर किला गाड्न ढुंगाले ठोक्नुपथ्र्यो । धेरै वटा बाख्रा हुँदा आपत । चउरमा बाख्रा पुर्याएर ढुंगा खोज्न जाँदा एउटा बाख्रो एकातिर कुद्थ्यो अर्को अर्कातिर । अनि बल्ल बल्ल समातेपछि रीस मरुन्जेल बाख्रालाई कुटेर घर फर्कन्थें । यो बाहेक मैले हलो जोत्ने काम पनि गरेको छु । तर कहिलेकाहीं मात्र । बर्षामा भेल आउँदा खोलाले बगाएर ल्याएका दाउरा तान्न सके ठूलै काम गरेकोजस्तो लाग्थ्यो । एकदिन मेरो ठूलो भान्जो र मैले खोलाले बगाउँदै ल्याएर एउटा सखुवा पारीपट्टी किनारा लाएको देख्यौं । सखुवा देखेर खोलामा हाम फाल्यौं । भेल ठूलै रहेछ । बल्लबल्ल पारी पुगियो । सखुवा तान्न खोज्दा त ठूलो रुखै रहेछ । हामी दुवैले बल गर्दा पनि चटपटाएन । त्यहीबेला बुबाले मलाई घरबाट बोलाइरहनुभएको सुनें । अब भने खोला तर्न पनि डर लाग्यो । पुलबाट जानलाई पनि पुग्नै एक घण्टा लाग्ने । अनि त पौडन करै लाग्यो । पौडदापौडदै हातखुट्टा गलेर खत्रक्क भए । पारी पुग्न अझै आधा थियो । तर पनि हार खाइनँ । भाग्यवश मूल भुल्कोमा पुगेपछि खोलाले नै मलाई किनारतिर हुत्याइदियो । जसोतसो पारी पुगेँ । अनि सोचें - 'धत् धन्नले बाँचे ।'

बुबालाई दमले सताउन थालेको करिब ७ बर्षै भएको थियो । रोगले च्याप्तै ल्याएपछि २०६० सालमा उहाँ परलोक हुनुभयो । त्यसपछि मेरो पढाइका लागि परिस्थिति केही प्रतिकुल बन्न थाल्यो । त्यसैबेला माओवादीले बोडिङ स्कुल सबै बन्द गर्ने हल्ला फिँजायो । मैले पनि आफ्नो बाटो पहिल्याउन थालें जसकारण म झापाबाट काभ्रे जिल्लातर्फ लागें । अहिलेसम्म पनि म आफ्नो पढाइलाई काभ्रेमै निरन्तरता दिइरहेको छु । यहाँचाही मेरो अध्ययनका लागि रमा दिदीले साथ दिइरहनुभएको छ । भिनाजुको पत्रकारिता पेशाका कारण काभ्रे आउनुभएकी उहाँ अहिले आफू पनि सोही पेसामा संलग्न हुनुहुन्छ ।

मेरो काभ्रेली अनुभव

कक्षा ९ र १० पढ्न म बनेपाको विद्यासागर स्कुल जान थालें । यस स्कुलका प्रधानाध्यापकले मेरो ८ कक्षाको नतिजा हेरिसकेपछि सहयोगस्वरुप पूर्ण छात्रवृत्ति प्रदान गरी ठूलो गुन लगाउनुभयो । पढाइप्रति विशेष ध्यान दिने समय भएकाले यो समय त्यति रमाइलो भने भएन । हुन पनि आफूले चिनका हितैषी साथीहरु मैले झापामै छाडेर आएकाले साथी चिन्न पनि दुई बर्ष पर्याप्त थिएन । एसएलसीमा सोचेजस्तो सफलता हात नपरे पनि राम्रै अंक ल्याएर पास भएँ । यसबेलासम्म मैले धेरै पटक आफ्नो लक्ष्य परिवर्तन गरिसकेको थिएँ । कहिले डाक्टर बन्ने त कहिले ईन्जिनियर । कहिले त वैज्ञानिक बनौं कि जस्तो पनि लाग्थ्यो । चाटर्ड एकाउण्टेन्टले पनि पैसा राम्रै कमाउँछन् रे भनेको सुन्दा कहिले चाहीं त्यतै पो लागौं कि भन्ने सुर चल्थ्यो । तर क्षमता भए पनि एकाउण्टतिर मेरो त्यति रुचि थिएन । एसएलसी परीक्षाको नतिजा आएपछि म थप दोधारमा परें, कुन विषय पढ्ने भनेर । कतै पनि भनेजस्तो नहुने । कहिले के समस्या कहिले के । नभन्दै मैले एउटा नयाँ विषय रोजें - आम साचार र पत्रकारिता । अनि म नजिकै रहेको काभ्रे बहुमुखी क्याम्पस धाउन थालें । त्यहाँ धेरै मिहेनत गर्नुपर्ने देखिनँ । म कक्षामा बस्नुको सट्टा बनेपाको एउटा कम्प्युटर इस्टिच्युट धाउन थालें ग्राफिक्स डिजाइन सिक्नलाई्र । पत्रकारिता विषय पढ्न थालिसकेपछि त्यसको अभ्यास पनि किन नगर्ने भन्ने लाग्यो र म रिपोर्टिङमा जाने भएँ । मैले कुशेऔंशीको दिन एउटा समाचार लेखें । समाचारको शीर्षक थियो - 'दृष्टिविहीनले पनि हेरे बाबुको मुख' । दिनभर पत्रकारिता गर्न थालेपछि क्याम्पस जाने कुराले कम प्राथमिकता पाउन थाल्यो । तर पनि मैले ११ र १२ दुवै कक्षाको परीक्षामा 'क्याम्पस टप' गरें ।

मेरो पत्रकारिता यात्रा

मेरो पत्रकारिता यात्रा भने मैले उक्त विषय पढ्न सुरु गर्नु भन्दा धेरै पहिले सुरु भएको हो । मैले माथि पैसा चोरेको कुरा पछि अर्को प्रसंगमा कोट्याउँछु भनेको थिएँ । त्यही अविस्मरणीय घटनासँग गाँसिएको मेरो पत्रकारिता यात्रा अझै कलिलै छ । सिक्ने, बिक्ने र टिक्ने तीन चरणको यात्रामा म अझै आफूलाई प्रथम श्रेणी म राख्छु ।
आदर्श पढ्दाखेरीकै कुरो हो । त्यतिबेला म ठूल्दाजूसँग डेरामा बस्थें । दाजूले आफू काम गर्ने 'मोमेन्टो अपरेल्स् प्रालि' नजिकै थियो डेरा । हामी बस्ने घरमैमा मलाई स्कुलमा पढाउने ललित सर पनि बस्नुहुन्थ्यो । स्कुलबाट डेरासम्म जानेआउने गर्दा बाटोमा धेरै कुराले मलाई आकर्षित गर्थे । कहिले मोमो, कहिले चाउमिन, कहिले गोलमोल चाउचाउ त कहिले भिडियो गेम अनि हाते घडी । यी सबै कुरा किन्न मसँग पैसा थिएन । दाजूले पनि त्यस्ता कुराका लागि पैसा दिनुहुन्नथ्यो । त्यसैले मैले एकदिन एक्लै भएको बेला दाजूको कन्तुर खोलें र एउटा नोट झिकें । एक हजारको रहेछ । अनि त मसँग धेरै दिनसम्म बजारमा देखेका कुरा किन्न पैसा भइरह्यो । तर करिब १ महिनापछि दाजूले थाहा पाउनुभयो र ललित सरलाई पनि भनिदिनुभयो ।

ललित सर भनेपछि स्कुलमा नडराउने विद्यार्थी कोही थिएन । उहाँको पिटाइ खानु भनेको ठूलै सजाय पाउनु थियो । मलाई चाहीं उहाँले कविता लेख्नका लागि डायरी किनिदिनुहुन्थ्यो । तर मैले पैसा चोरेको थाहा पाएको दिन सरले मलाई आफ्नै साइकलको पछाडि राख्नुभयो । होटलमा लगेर समोसा पनि खुवाउनुभयो । अनि घर पुगेपछि आफ्नो कोठामा बोलाएर बेल्टले पिट्दै गाली गर्नुभयो । त्यसपछि फेरि सम्झाउन थाल्नुभयो । उहाँले भन्नुहुन्थ्यो "गल्ती सबैले गर्छन् । त्यसबाट पनि पाठ सिक्न सक्नुपर्छ । एउटा नराम्रो काम लुकाउन दुई वटा राम्रो काम गर्नुपर्छ ।" मलाई उहाँको कुराले छोयो । मैले पनि मनमनै सोचें - "अब म केही राम्रो काम गरेर सबैलाई खुसी पार्छु ।" त्यसको केही दिनमै मैले साथीसँग मिलेर आफ्नो सम्पादनमा स्कुलमा एउटा बाल भित्तेपत्रिका निकालें । पछि गाउँमा पनि पत्रिका निकालेर रुखमा टाँस्दा गाउँलेहरु सबै खुसी भए । आदर्श छाडेर विभूति जाने बेलामा मैले विभिन्न स्कुलका साथीहरुसँग मिलेर भृकुटी द्वैमासिक साहित्यिक पत्रिका प्रकाशन सुरु गरें । बालपत्रकार भनेर कान्तिपुरको कोपिलाले समेत मैले गरेको कामबारे लेखेको थियो । यसरी नजाँनिदो तरिकाले म पत्रकारितामा प्रवेश गरें । पछि कलेज पढ्दा मैले जागिरको रुपमा सन्जिवनीपत्र दैनिकमा रिपोर्टर तथा ग्राफिक्स डिजाइनरको काम गरें । करिब १ बर्ष काम गरेपछि म त्यही पत्रिकाको सहसम्पादक भएँ भने स्नातकका लागि काठमाडौं विश्वविद्यालयको मिडिया स्टडीज विषय रोजें । त्यसपछिको मेरो समय मिडियाका विविध पक्षबारे अध्ययन गर्नमै व्यस्त रहेको छ । अहिले (यो लेख्दासम्म) म आफ्नो स्नातक तहको तेस्रो बर्षमा छु । मलाई यहाँसम्म साथ दिनुहुने ललित सर, विभुति विद्या मन्दिरका प्रधानाद्यापक गोविन्द लम्साल, विद्या सागर स्कुलका प्रधानाध्यापक हिरा शर्माप्रति मार्गनिर्देशनका लागि आभार प्रकट गर्छु । त्यसैगरी, काठमाडौं विश्वविद्यालयमा अध्ययनका लागि सहयोग गर्नुहुने पत्रकार भोला थापा र भाषा तथा आम साचार विभागका विभागीय प्रमुख प्रा.डा. जङ्गब चौहानले गर्नुभएको सहयोगलाई म कहिल्यै बिर्सने छैन । विश्वविद्यालयमा अनुभव गरेका रमाइला क्षणहरु, त्यसै ताका सुरु भएको प्रेम प्रसंग र यसउप्र्रान्त मैले अनुभव गर्ने बाँकी जीवनबारे अर्को लेखनमा समेट्ने नै छु । मेरो जीवनयात्रा पढ्नुहुने सबैलाई मुरीमुरी धन्यवाद भन्दै अर्को लेखनमा भेट्ने बाचा गर्दछु । तपाईंको जीवन सुखी रहोस् ।

(यो लेखनको मिति : २०६७, पुस)

Stereotypes and gender biases in Advertising

2010-12-20T19:54:00.000-08:00

Introduction
With the rise of media industry the business in advertising has also risen up. Today, ads are scattered everywhere and they are multiplying each day. Ads take up more than half the space in successful daily newspapers and consumer magazines. They are inserted into trade books and even textbooks. Internet has become another crucial space for them. Ads are seen in every nook and corner and thus people are being familiar to the message they intend to convey. Despite the intended message the stereotyping meanings carried by the ads create negative impacts upon society at the same time.

Discussion
Over the years, critics and consumers alike have complained about the stereotyping in mainstream advertising (Campbell, 2000). Likewise, stereotypical portrayal of women has generated considerable controversy. Ads offering women as a man's reward for drinking a particular beer, wearing cool jeans or smoking right cigarette have still stereotyped women. Although women today are often portrayed in a variety of social roles many sexist stereotypes still persist in advertising (Campbell, 2000).

Let us look at an ad of Signature a product of MC Dowell Nepal Limited. This ad is widely seen in different mainstream media since years back and even these days. From business point of view the advertiser has successfully attracted many customers by this ad. However, there are still more perspectives which we can view through and thus consider it offensive when talked about gender difference and bias.

Description of the ad
This ad is published in 'The boss' an English monthly magazine that targets its audience to the sector of business. It covers a full page area and is published in four colors. This is an ad of a hard drink product and ultimately aims at attracting more customers towards it. The ad has following components that make the ad more effective in terms of attracting customers:
• Context and visual elements: The ad shows a context of enjoyment or possibly a hangout. It has attractive and romantic scenery of an ocean which helps establish a romantic mood for the characters.
• Image of the product: The Product is placed in the right side of the ad. It has a close up picture of bottle of Signature with a half-filled glass by its side.
• Characters: There are five characters of which three are male. Among them two male characters are sitting at the fence of the ship they are traveling by. Likewise, a male character portrayed centrally is being pulled by two female characters. Those two males are taking photographers for fun.
• Text: The ad also has some text or words. At the top-right side of the ad the words 'Success is very demanding' is written with bold white colored fonts in the dark green background. Likewise, just below the logo of the advertiser 'Success is good fun' is written with golden color which suggests the advertiser's name.
• Logo or brand: At the right middle part of the ad signature's logo is placed with shining golden letters in it. The ad also tries to attract audience by its brand name too.
• Plot or activity: The characters involved in this ad are in a trip to somewhere away from their workplace or hometown. They are traveling by a ship. Their goal seems to be a successful person. And since success lies in fun, signature can help them attain it. This is all about the message conveyed by the plot.

Interpretation
Though the ad looks attractive at a glance, it has stereotypical messages contained in it. The words 'Success is very demanding' is associated 'Success is good fun'. Then, the fun is associated with the beautiful girls shown in the ad which the drink can bring them together. The female characters are presented as sex symbols. Generally stating, the majority of beer drinkers are men. By including attractive women in such advertisements, the underlying message is that if men drink a certain type of beer they will be able to attract a certain type of female.

Sex appeal: We often see ads that feature superficially beautiful or "desirable" models, so it comes as no surprise that sexual imagery is used to sell products. But depicting people this way can also contribute to socially offensive practices. The dress up of the girls with half-down naked shown in the ad suggests that they are sexually attractive. How effective would the ad be if boys shown in the ad were half naked instead of girls? And would the ad draw equal attention if there were no girls? It seems that girls are only as important as the drinks shown in ad for both of them are the means to create fun for the boys.

Gender stereotypes: Two girls are getting it difficult to pull a boy with their entire effort. This depicts that girls are inferior in terms of physical strength. Despite the joint effort of both of the girls, here the man is in the control. "Usually the men are very masculine. They have big muscles or they're very successful. Being shown as sensitive doesn't compromise the masculinity, and that's interesting that the only way you can show a sensitive man is if he's already successful in other ways of being a man" (media-awareness.ca, 2010). The words like success in good fun suggest the stereotypical views that the ultimate goal of any man is to have beautiful girls around him and enjoy with them with all expensive drinks and luxuries. Meanwhile the ad portrays the girls' success lies in satisfying men. In this sense it seems that its not just product that is being advertised, gender difference is often shown in other points of advertising.

Democracy and Cultural in stereotyping: Democracy has provided enough freedom to people for the own way of life. The picture shows maximum freedom in characters that they are free to enjoy the way they like. Though girls are shown enjoying outside they are again in control of men. Their role has changed from households to outside but again have the same job to satisfy men at any cost. Being dressed up as per the men's choice and devoting totally for their enjoyment, their role is still inferior. Likewise, culture plays a vital role in advertising. Since this ad is targeted to high class Nepali people it focuses on luxuries which are new to Nepali Culture. Another way overlapping with Nepali stereotype is that only hard drinks and girls are the source of good fun. Accordingly, the ad says that both girls and drink are demanding fun which are required to achieve success.

Conclusion
Based on above discussion, it is evident that expensive hard drinks or luxury products are directly associated with female body as a source of fun for men in advertisement. This has always contributed in underestimating female. Their representation in the ad is just for catching attention of men towards the product. On the other hand the more closely female are associated with the product the more successful the ads prove to be. In other words these ads like of alcohol present female as the luxury products for men's consumption. Likewise, the cultural dominance is seen like in case of what product a high class people consume and what the poor doesn't. And of course, alcohol should not always be associated with sex as that of the ad suggest.

References
1. Media Awareness Network (2010) Learning Gender Stereotypes Retrieved from http://www.media-awareness.ca/english/resources/educational/lessons/secondary/ gender_portrayal/upload/Learning-Gender-Stereotypes-Lesson-Kit.pd

2. Campbell, Richard. Media and Culture. 2nd ed. 2000. 362-364

3. Photo taken from: The boss. 2007. Jan 15-Feb 14. Page 21.

परिणामविहीन प्रतिस्पर्धा

2010-11-16T06:32:00.001-08:00

जित्नुको बिपरितार्थ हार्नु हो भने नजित्नु पनि हार्नु नै भन्ने बुझिन्छ । जब हार निश्चित छ भने प्रतिस्पर्धा गर्नुको औचित्य पनि हुँदैन । एक्लो दौडको प्रतिस्पर्धा विश्वमा कहीं कतै पनि नहोला । तर नेपालमा भने त्यो भएरै छाड्यो । हार महसुस गरेरै एनेकपा माओवादीका उम्मेदवार पुष्पकमल दाहाल बाहिरिए पछि परिणामविहीन प्रतिस्पर्धामा नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट रामचन्द्र पौडेल एकमात्र उम्मेदवार भएका थिए । प्रधानमन्त्री बन्ने सपना बोकेर उनी १६ पटकसम्म संविधानसभा भवनभित्र प्रवेश गर्दा सभामुख सुवासचन्द्र नेम्बाङले पनि सिठी फुकिरहे ।
एक्लो प्रतिस्पर्धामा एक पटकमै आवश्यक बहुमत ल्याउन नसकेपछि अर्को पटक चुनाव गरिरहनु सरासर मुर्खता हो । जनताले संविधान बनाउन र देशलाई प्रगतिको मार्गतर्फ अघि बढाउन सक्छन् भनेर छानेका योग्य तथा दक्ष प्रतिनिधिहरु नै मूर्ख बनेपछि समस्याको समाधान कसरी हुन्छ यस विषयमा संविधानसभाका अध्यक्ष सुवाशचन्द्र नेम्बाङले चुनावीप्रकि्रयालाई परिणामविहीन रुपमा अगाडि बढाउनु कुनै पनि तर्कले उचित मान्न सकिँदैन । तलब भत्ता र सुविधाको उपभोग गर्न मात्र पनि चुनावी प्रकि्रया अघि बढाइरहने सभामुख संविधानसभाका लागि भइरहेको सम्पूर्ण खर्चप्रति पनि जिम्मेवार हुनुपर्छ ।

What is the most effective way to change/improve living standards?

2010-09-30T10:13:00.000-07:00

When measured the living standard of the people of two different places having a wide digital divide, the one who is digitally rich seems to dominate the other. The people having easy access to information have better knowledge of how they should live and what they need to do to generate money they need.

Moreover, it is obvious that a person having adequate information will generally have more KAM (Knowledge, Access and Money). For instance, having information about a new technology is having knowledge and the knowledge we have helps to access the technology and finally the use of technology can help us generate more money within less time.

Along with the necessity of being in touch with the mass media, being media literate is also equally important to improve our living standard. The way we think and the way we perceive things may not be as they are conveyed. Thus, the power to judge, analyze and make the correct choice helps improve our status.

Like as in the documentary "Asian Communities in Action", Palung FM has helped farmers know the market price of the things they sell. They also get the information related to their health problems, education and social issues. Women empowerment is another good example that rests on the contribution of community radio. They have benefited a lot by the community radio through information sharing. Thus, being well informed through mass media is the most effective way to improve living standard.

Chandiraj Dahal

नेपाली हाइकु

2010-09-10T06:08:00.000-07:00

किताब बोकी
भैंसीको ढाडमाथि
बालबालिका

पटुकीभरी
तिम्रो मायाको चिनो
धोका रहेछ

कुभलो भयो
देश र जनताको
फोहोरी खेल

सुकुटीजस्तो
पातलो जीउडाल
'फेस अफ द डे'

नेतालाई ताली
धेरै भो अब चाहीं
जुत्ताको माला

पवित्र पानी
बागमति होइन
ढलको निद

बत्ति बलेछ
घरको छानामािथ
भित्र अँध्यारो

सपनाहरु धेरै छन्

2010-07-23T21:22:00.000-07:00

" दुःखदायी क्षण पनि रमाइलै हुन्छ मन परेको मान्छेसँग रहँदा ।
अझ खुसीका क्षणहरु बढी सार्थक हुन्छन् । "

दिनहुँको पढाई वा भनौं केही दिनअघि देखिको किताबी रटानबाट छुटकारा पाएपछि दिमाग केही ठन्डा भएको छ । ब्लगमा नयाँ कुरा केही राख्न नभ्याएको पनि करिब १ महिना भइसकेछ । त्यसमा पनि असाइन्टेन्ट पोष्ट गर्नुबाहेक सिर्जनात्मक लेखन केही राख्न भ्याइएन । धेरै दिनपछि आफ्नै बारे सोच्ने फुस्रद मिलेको हुँदा आज केही शब्द लेख्न मन लाग्दैछ ।
काठमाडौं विश्वविद्यालयमा व्याचलस्र जोइन गरेको पनि दुई बर्ष बितिसकेछ । हिजो जस्तो लाग्छ साथीहरुबीच पहिलो पटक चिनजान गरेको । आज सम्झँदा मेरो मानसपटलमा धेरै क्षणहरु उर्लेर आउँछन् साउने भेलझैं । नराम्रा र दुःखदायी क्षण त खासै केही भोग्नुपरेन । रमाइलो गरेको अझ भनौं नयाँ कुरा सिक्ने र व्यवहारिक ज्ञान हासिल गर्ने क्रममा साथीहरुसँग बिताएका पल अहिले भर्खरै जस्तो लाग्छ । एमएसजीमा आवद्ध भएर गरेका सामूहिक कामहरुको सम्झना आइरहन्छ र अझै राम्रो र प्रभावकारी रुपमा अगाडि बढ्ने उत्साहले मन भरिन्छ ।

यसपालिको खेलकुद सप्ताह पनि सम्झनयोग्य लाग्यो । यात्रा अझै सकिएको छैन । स्नातक तहको मध्यम विन्दूमा आइपुगेर आफैंलाई नियाल्दा अलिकति बैंस आएजस्तो, अलिकति परिपक्व भएजस्तो ,अनि अलिकति चाचल मन भएजस्तो लाग्छ । सपनाहरु धेरै छन् तर उही छन् । उत्साह थपिएको छ । आत्मविश्वास अलि बढेको छ । अब क्षमता अभिबृद्धि र सीप बढाउने कार्यतर्फ मन हौसिएको छ । सिक्ने, विक्ने र टिक्ने ३ चरणको जीवन-यात्रामा म अझै प्रथम श्रेणीमै राख्छु आफूलाई ।

जीवनका रमाइला क्षणसँग प्राय प्रेम प्रसंग नै जोडिने गर्छन् । सायद प्रेमले मानिसलाई एक प्रकारको आनन्द दिन्छ, आफूलाई सुरक्षित भएको महसुस गराउँछ, अलिकति अरुप्रतिको दायित्वबोध गराउँछ, अलिकति अरुलाई पनि आफ्नोबारे सोच्न बाध्य गराउँछ अनि थोरै इश्र्यालु बनाउँछ, थोरै त्यागी पनि बनाउँछ । दुःखदायी क्षण पनि रमाइलै हुन्छ मन परेको मान्छेसँग रहँदा । अझ खुसीका क्षणहरु बढी सार्थक हुन्छन् । हा हा । सायद परीक्षामा पेमको गुणगान गाउने प्रश्न सोधिएको भए म पनि आफ्नोबारे व्यक्त गर्न केही पटक कापी थप्ने थिएँ होला । अनि बीचमा कतै आफैंलाई हराउने थिएँ होला । कति आफूलाई छटपटाइरहेको पाउँने थिएँ होला । कति शब्दमा चिच्याउने थिएँ होला । कहिले खुसीले । कहिले दुःखले । यस्तै यस्तै आफैंलाई व्यक्त गर्ने थिएँ होला । तर ब्लगमा यी सबै व्यक्त गरिरहँदा आफ्नैबारे महाभारत बुनेजस्तो होला । छोटो लेख्छु भन्दाभन्दै आफैंलाई पढ्दा पट्यारलाग्दो होला । त्यसैले आजलाई यहीं बिट मार्नु उचित देख्छु । यहाँसम्मको साथका लागि तपाईंलाई धेरै धन्यवाद । हाम्रो भेट नयाँ पोष्टहरुमा पक्कै हुनेछ ।

Sex Appeal: an effective tool for Advertising

2010-05-21T19:55:00.000-07:00

Introduction
Advertising, the business of drawing public attention to goods and services (elook.org), in today's competitive market, is often assisted by sex appeal. Likewise, an attribute of sex in advertising is that imagery used typically may have no connection to the product being advertised. However, the purpose of such imageries is to solely drag the attention of the potential customer or user. Sex appeal in advertising is often considered as one of the effective tools for attracting consumers' attention and has become more and more important to some advertisers for the same reason.

Discussion
From different studies on the history of advertising it is found that Sex has been employed in attracting consumers since the beginning of advertising. At the beginning, wood carvings and illustrations of attractive women (often unclothed from the waist up) adorned posters, signs, and ads for saloons, tonics, and tobacco. In several notable cases, sex in advertising has been claimed as the reason for increased consumer interest and sales. Even more at present context, sex appeal in advertising builds up the argument that people are curious about sexuality. This credence in marketing opines that sexuality sells products.
Rebecca Howard in her article “Sex in Advertising: Does it sell? (Howard)” draws different opinions of writers that the sensuality and imagery portrayed through the ad should be relevant to the message it carries as well as the nature of the product. According to Donna Rouner, a Colorado State University associate professor of Journalism and Technical Communication, the success of advertising that uses sexual imagery often depends on the product being sold. “Research has shown that people are pretty turned off by sex in ads if neither the product nor the lifestyle (being portrayed) is relevant to nudity or sex,” Rouner says. “Where sex works for people generally is when the product itself has to do with sex or intimacy or nudity" (Rouner).
Sex sells. These days advertising and sex have been tied together to large extent. The use of sexually suggestive images to sell just about everything really emphasizes the point that sex is a merchandisers' best friend (laimisk, 2010). In different newspaper, television as well as websites we find many advertisement of such kinds. For instances let's go through some advertisements taken randomly from different sources:

1. LavAzza Italian coffee ad: Spicy. Hot. And not half as likely to cause the kind of reaction that the ad above might receive. Pretty interesting to consider when one gets down to it. What about this ad for an Italian coffee company? It makes everyone think of sex, doesn't it?
2. Spic and Spank – A company in Germany sells their household appliances, including vacuums, using images of women in fishnets and men tied up. The ad is more successful in attracting people's attention. However, it doesn't effectively connect the message with the product. Because one can't even notice the vacuum cleaner in the bottom left which in fact requires a careful look or else he/she may miss the entire point of the ad.

3. Renova Toilet Paper: What about this print ad for Renova, a toilet paper brand from Spain? What's sexy about toilet paper?
4. Che, men's magazine: This suggestive ad campaign was used in Belgium to promote a new men's magazine, Che. It suggests that for a men's magazine, using sex to sell is an obvious marketing choice.

5. iPOd: This is as ad for an electronic product. The imagery used here highly suggests for sex appeal. Since, the image has creatively taken one of the best selling electronics products in the world it can be taken as an effective ad.
6. Dolce & Gabbana: The advertisement for Dolce & Gabbana's Spring Summer 2007 collection featured a bare-chested man holding down a woman by her wrists while other men look casually on. This ad was criticized by the media watchdogs and Spanish authorities.

7. Yeti Carpet: This advertisement (hoarding board) was found in Kathmandu. Though it emphasizes less on nudity it is appealing and connects the message carried by it with the product being advertized.
8. Lowenbrau: (centre) this advertisement taken from a hoarding board at Koteswor, Kathmandu has a nude (from waist up) women sleeping at the focus. It has used sex appeal as a tool for advertising.
Now let us compare above advertisements with four different bases: nudity, creativity, message carried and degree of sex appeal.
• In first case, the ad has a nude man and a nude woman very closely attached to each other. But more creativity is used in hiding their sexual organs and that draws people's attention towards coffee beans when they imagine more of the image. It provides a message that this coffee can generate more heat when one drinks. Here the degree of sex appeal used is high compared to other ads.
• In second case, the ad has a nude man and bare legs of a woman. Since the image too suggests total nudity, it is considered successful in drawing people's attention. Also, it has higher degree of appeal. But the message carried is very hard to retrieve and doesn't directly connect with the product being advertized. The product, vacuum cleaner is placed at the side which viewers don't take care of.
• Likewise, in third case, the ad uses nudity which doesn't match much with the message carried and the nature of product being advertized. However, more than being appealing it catches the attention of people at first sight. There is very less creativity used. Thus, this ad doesn't provide a satisfying answer to what has a toilet paper brand to do with sex. The intended meaning "luxury" doesn't sufficiently connect with sex appeal here.
• Moreover, Che, a man's magazine has used a poster that has tried to generate sex appeal and in fact seems successful in attracting men too. This has used more creativity. The poster fits to the waist down part of a female (receptionist or shopkeeper). The message carried by it is closely associated to the nature of the product. The ad seems simple and effective.
• Fifth, this ad is more effective and appealing. Though there is nudity, it is symbolic. The imagery has used more creativity and thus associates the product with the sex appeal and makes the intended message more meaningful.
• Next, the ad has used higher degree of sex appeal. Due to nudity and appealing imagery it seems successful enough to attract consumers but the other aspects of the ad like message, nature of product and creativity seem unable to connect with each other. The ad advocates more for brand recognition rather than the product being advertized.
• Seventh, this ad too seems appealing and effective in attracting customers. The product and imagery are interconnected with the message intended by the ad. Though it has used less nudity, it is an effective ad.
• Finally, this ad is appealing too. It catches sufficient attention of the passers by because it has an image of nude woman sleeping with her half back portion shown. The message written in it tries to connect with the nature of product. But less creativity can be found here.
From above illustrations we can come to the point that sex appeal is first step to attract the attention of people whereas the degree of creativity and symbolic meaning are the aspects which encourage probable customers to buy the product.
In our daily lives, we are surrounded by many such advertisements which desperately compete for our attention. “Everywhere we look, we find ourselves inevitably drawn to images of insufficiently clad attractive men and women that are supposed to somehow inspire us to purchase products they endorse. Sure, this attention-getting strategy is popular” But, is it effective? Obviously, sex appeal can increase the effectiveness of an ad or commercial because it attracts the customer's attention. It is the nature of every creature and moreover, in case of human beings, everyone is, to some extent, curious about sex. A nude female body on a poster is more likely to draw a guy's attention than a kitten or a puppy, regardless of how cute they may be. Even women are drawn attention by it, perhaps with the desire of having elegant look.
Sex supposedly sells, and no matter what commercial product one is looking for, there is no shortage of marketing campaigns aiming to convince one of the special sex appeal that appears with the "pleasure" of housekeeping he/she may enjoy from using a particular brand of vacuum, with driving a particular brand of automobile, and the erotic experience associated with wiping one’s behind with a particular brand of toilet paper (Jimz N' Floz). Apparently there is no true limit to the type of commercial product that can be tied to some unrelated sexual image.
"Does sex sell?" Actually, sex does not sell, but sexiness does (Cebrzynski, 2000, p. 14). Using sex appeals in advertising is a good way to target certain market segments but not all. What is identified as sexual appeals in advertising? Where and when should sex be used in advertising? Does the use of sexual appeals lead to an advantage for brand remembrance?
There are several different distinctions as to what is being categorized as sex appeal. A study conducted by (Reichert, T., Heckler, S. E. and Jackson, S., 2001) revealed four characteristics of sexy ads: (p.267).
1. Physical features of models,
2. Behavior/movement,
3. Intimacy between models,
4. Contextual features such as camera effects
Ramirez and Reichert (2000) sought to find what people consider sexy in advertising. The most common referent was physical features (66%), followed by a model's movements and verbal and nonverbal communication (39%), contextual features (26%), and proxemics.(15%) (p.269). They made an important note that what people referred to as sexy differed gender to gender. The study showed that females responded more to context than males did at 35% to 20%. It also showed that 28% of the females responded to proxemics or references to physical distance or relative interaction between models compared to 6% of the males (p.269).
"Advertising research reveals that sexual appeals are attention getting, arousing, affect-inducing, and memorable" (Reichert, Heckler, and Jackson, 2001, p. 14). But, although studies have demonstrated that sexual appeals attract attention to the ad, they do so typically without a corresponding advantage for brand information processing. Although using sexual appeals in brand advertisements has not proven to be as effective as needed, using them in social marketing may be beneficial. "From a social marketing perspective, sexual appeals may be beneficial for the simple reason that they are attention-getting and potentially motivating desirable message characteristics in a saturated media environment" (Reichert, Heckler, and Jackson, 2001, p. 18).
From above study, we can come across the points that an advertiser may take into consideration the following points before using sex appeal as a tool in advertising:
• Adequate research should be made on consumer's interest, market's demand and the product before making the advertisements.
• Appropriate and attractive models (male/female) should be chosen depending upon the target audience.
• Study the cultural aspect of the targeted market or consumers for the effectiveness of the Ad.
Conclusion
It is the task of advertisement to ensure that the product or service reaches to the level of consumers' conscience (Shrestha). Sex appeal in this regard appears to be one of strong tools of advertisers; no matter either it is ethical or unethical. However, the brand recognition or the consumers' perception upon the product being advertized is largely shaped by the commercials displayed through such advertisements.
Sex appeal doesn't always necessitate vulgarity or nudity, it can instead, become symbolic and creative so that in most cases only the target audience can make sense out of it and thus, become attracted towards it. Like in the case of first, fourth, fifth and seventh ads (above images) sex appeal with creativity and symbols connecting the product with message conveyed persuades consumers to buy those products. In case of other ads there is more vulgarity and nudity which is more likely to generate the attention of criticizers more than of the customers. However, the universal idea that sex appeal can be used as an advertising tool rests upon the fact that everyone is curious about sex. And that nosiness toward sex drags the attention of the probable consumers.

Works cited
• Fang Liu and Jianyao Li, Does Sex Sell In China?-Chinese Consumers’ Evaluations Of Sex Appeal Advertising. ANZMAC 2005 Conference: Marketing Issues in Asia. 53.
• La Tour, M. S., and Henthorne, T. L., 1994. Ethical judgments of sexual appeals in print
• Reichert, T. H. ( 2001). The effects of sexual social marketing appeals on cognitive processing and persuasion. Journal of Advertising , 30(1), 13-27.
• Reichert, T., Heckler, S. E. and Jackson, S. (2001). The effects of sexual social marketing appeals on cognitive processing and persuasion. Journal of Advertising. , 30(1), 13-27.
• goliath. (n.d.). Retrieved 04 23, 2010, from goliath.ecnext.com: http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0198-415990/Ethics-in-advertising-sex-sells.html
• Howard, R. (n.d.). college avenue. Retrieved 04 21, 2010, from http://www.collegeavenuemag.com/features/hot-button/sex-in-advertising-does-it-sell/
• laimisk. (2010, 04 21). The sex raeally sells. Retrieved 04 22, 2010, from laimisk: http://en.kllproject.lv/2010/04/21/the-sex-really-sells/
• Rouner, D. (n.d.). Scribd. Retrieved 04 20, 2010, from http://www.scribd.com/doc/27015053/College-Avenue-Magazine-Volume-5-Issue-2
• Shrestha, S. (n.d.). Advertising Association of Nepal . Retrieved 04 21, 2010, from adnepal.org.np: http://www.adnepal.org.np/document/content/Sex%20appeal%20in%20ad.pdf
• Elook (n.d.). Retrieved 04 23, 2010, from elook.org: http://www.elook.org/dictionary/advertising.html

Photos taken from:
• Lavazza: Retrieved 04 20, 2010, from kiotay08.files.wordpress.com: http://kiotay08.files.wordpress.com/2008/08/italain-coffee-ad.jpg
• Spic and Spank: Jimz N' Floz. (n.d.). Retrieved 04 21, 2010, from http://www.jimdeadman.com/?p=1284&cpage=1
• Renova Toilet Paper: (n.d.). Retrieved 04 20, 2010, from adland.tv: http://adland.tv/ooh/making-toilet-paper-ads-sexy
• Che, men's magazine and iPod (n.d.). Retrieved 04 19, 2010, from inventorspot.com: http://inventorspot.com/articles/ads_prove_sex_sells_5576?page=2
• Dolce & Gabbana: (n.d.). Retrieved 04 19, 2010, from frillr.com,2010
http://frillr.com,2010
• Yeti Carpet: taken on 04 19, 2010, from a hoarding board in Dillibazar, Kathmandu.
• Lowenbrau: taken on 04 19, 2010, from a hoarding board in Koteswor, Kathmandu.

रमाइलो तालुडाँडा

2010-03-11T17:52:00.000-08:00

बिदाको दिन भएकाले केही फुस्रद मिल्यो । सधैंको पढाइ र कामले वाक्क भएकाले साथीहरुबीच 'ह्याङआउट'का लागि घुम्न जाने सल्लाह भयो । हामी धुलिखेलका विभिन्न ठाउँहरु चहार्न थाल्यौं ।

धुलिखेल नेपालकै एकमात्र ठाउँ हो जहाँबाट सबैभन्दा धेरै हिमालहरुको अवलोकन गर्न सकिन्छ । पश्चिममा अन्नपूर्ण र पूर्वमा सगरमाथासम्मका ३१ वटा मनोरम हिमाल एकै ठाउँमा बसेर अवलोकन गर्न पाउँदा पर्यटकहरु आफूलाई पनि हिमालको चुचुरोमै पुगेको महसुस गर्दछन् ।

"वाह ! सच व्युटिफुल माउन्टेन्स्"- पारिलो घामको प्रकाश उत्तरको हिमश्रंृखलामा ठोक्किँदा नेपाल घुम्न आएका केही विदेशी पर्यटकहरु धुलिखेलबाट ती दृश्यलाई क्यामारामा कैद गर्दै थिए । "काठमाडौंबाट नजिक भए पनि प्रदुषणबाट टाढा रहेछ" - काठमाडौंकी रश्मी अग्रवालले भनिन् । "चिसो र स्वच्छ भएकाले पनि धेरैजसो पर्यटकहरुले धुलिखेललाई आफ्नो गन्तव्यस्थल बनाउँछन् होला"- सँगै रहेका स्यामुएल क्षेत्रीले अनुमान गरे । नेपालको एक महत्वपूर्ण पर्यटकीय स्थल मानिने धुलिखेलमा केही समयअघि हजार-सिँडी निर्माण भएको छ । हजार सिँडी चढ्दै जाँदा केही पर गौतम बुद्धको ठूलो मूर्ति देखिन्छ । ठट्टा गर्दै नेपालगाजका अनिस रेग्मीले बुद्धको मूर्तितिर देखाए- "हेर त बुद्धले आफ्ना चेलाहरुलाई पाठ सिकाउँदै छन् ।"

हिउँदमा घमाइलो दिन भए धुलिखेल वरिपरीको रमाइलो दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ । पुस माघको चिसोमा कुइराले वरिपरीका खाल्डाहरु पुर्दा भने आफू आकाशमा बादलहरुबीच हराएझैं लाग्छ । घामको प्रकाश धमिलिँदा वरिपरी कुइरोले ढाकेको हुन्छ । महाभारत र रामायणजस्ता टेलिश्रृंखलाहरुमा देवता र राक्षसहरु बादलमाथि शयर गरिरहेजस्तै । मैले पहिलोपटक 'प्लेन'मा यात्रा गर्दा यस्तै महसुस गरेको थिएँ ।

धुलिखेल शहरभन्दा करिब २ किलोमिटर उत्तर-पश्चिममा एउटा अग्लो डाँडो छ । विशेषगरी काफल ऐसेलु र लालीगुराँस वनभरी हुँदा निकै चर्चामा आउने यो ठाउँ काठमाडौं विश्वविद्यालय लगायत अन्य कलेजका विद्यार्थीहरुमाझ तालुडाँडाको नामले परिचित छ । हुन त प्राकृतिक रुपमा यो ठाउँ जति सुन्दर छ त्यति चर्चा भने यसले पाउन सकेको छैन । तर पनि विभिन्न ठाउँबाट धुलिखेल घुम्न आउनेहरुका लागि यो डाँडो एउटा रमणीय स्थल बन्न सक्छ । कारण तालुडाँडाको रुपमा परिचित भएपनि यस ठाउँबाट वरिपरीको दृश्यावोलोकन हरियाली र मनोरम पाइन्छ ।

एउटा साथीले छेउमा आएर सोध्यो "यसलाई किन तालुडाँडा भनिएको" खास उत्तर के हुनुपथ्र्यो मलाई पनि थाहा थिएन । तर डाँडाको टुप्पो पुग्नलाग्दा केही भिरालो चउर देखियो । "तालुजस्तै खाली ठाउँ भएकाले" मैले चित्तबुझ्दो उत्तर दिने प्रयास गरें । यहाँका स्थानीयबासीहरु यस ठाउँलाई तालुडाँडा भन्न रुचाउँदा रहेनछन् । कसैले गोसाइँस्थान त कसैले चण्डेश्वरी वन । जे भएपनि यूवाहरुमाझ यो ठाउँ तालुडाँडाकै नामले चिनिन्छ ।

डाँडाको टुप्पोमा एउटा टावर छ जहाँबाट उत्तरको हिमश्रंृखला प्रष्ट देखिन्छ । दक्षिणको अग्लो महाभारत पर्वत र वरिपरीका अन्य हरिया डाँडाहरु देख्दा आफू स्वर्गमा भएको महसुस जोकोहीले गर्छ । टावरमा चढेपछि स्वच्छ हावामा रमाउँदै काठमाडौंकी रमिता महर्जन भन्दै थिइन्- "अब त पटकपटक आउँछु फुस्रद मिल्नेबित्तिकै यहाँ आउने योजना बनाइहाल्छु ।" उनी पूर्वमा पाँचखाल उपत्यका र पश्चिममा काठमाडौं उपत्यकालाई समेत त्यहींबाट चियाउने प्रयास गर्दै थिइन् । टाढैबाट तालुडाँडालाई हेर्दा कहिलकाहीं यो आकाशमा झुण्डिएको जस्तो भान हुन्छ । मैलै मनमनै सोचें सायद बेबिलोनको 'हेङ्गिङ गार्डन' पनि यस्तै हुनुपर्छ ।

हराउँदैछ हरियाली

2010-03-11T17:50:00.001-08:00

धुलिखेल वरिपरीका केही ठाउँहरुमा एग्जाभेटरले आफ्ना नङ्ग्रा फैलाइरहेको देख्दा भने हामी चिन्तित भयौं । "अब यो सुन्दरता पनि धेरै दिन नरहनेभो" छेउमा रहेका सुनिर पाण्डेले यसो भनिरहँदा मैले कवि मनप्रसाद सुब्बालाई सम्झें । केही महिनाअघि दार्जिलिङबाट काठमाडौं विश्वविद्यालय आउँदा उनले काभ्रेको अथाह सौन्दर्य देखेका थिए । विशेषगरी खेतका गरा र कान्लाले उनलाई लोभ्याएको थियो । बयेली खेल्दै गरेको हरियो बालीमै उनको मन हराएको थियो । तर उनी काभ्रेको हरियाली वातावरणप्रति चिन्तित थिए । भन्दै थिए-"यी खेतका गराहरु पनि मासिदैछन् र काभ्रेको सुन्दरता पनि बिलाउँदैछ ।"

आज धुलिखेल आसपासका क्षेत्रहरुमा यस्तै परिवर्तन आउन थालेको छ । हरिया डाँडाहरुलाई सम्याई प्लटिङ गर्ने कार्य अत्यधिक बढेको छ । प्लटिङ् कार्यका कारण आसपासका यी डाँडाहरु मासिन थालेपछि भने धुलिखेलले आफ्नो भेष बदल्दैछ । हिजोसम्म हरिया बुट्यान र घाँसले भरिएका भिराला डाँडाहरु रुखो चउर बन्न थालेका छन् । जसकारण धुलिखेलको सौन्दर्य बिस्तारै हराउँदैछ । यसतर्फ भने कसैको ध्यान जान सकेको छैन ।

स्वदेशमै फल्छ सुन

2010-03-11T17:40:00.000-08:00

काभ्रे पाँचखालका राजन न्यौपाने करिब डेढ दशकअघि नेपाल आएका हिमाल आरोहीले कफी पिएको देख्दा 'के खाएको होला' भन्ठान्थे । अहिले उनमा कफी पिउने लत नै बसिसकेको छ । आँगनको डिलमा बसेर कफी पिउँदै उनी भन्छन्-'कफीखेतीले जीवनस्तर बढाउन थालेपछि त नेपालका पाखाबारी यसैले भरिन थालेका छन् ।'
हिमालको चिसो छल्न आरोहीहरुले झोलामा बोकेर ल्याउने गरेको त्यही कफी अहिले नेपालबाट सैयौं टन विदेश पुग्छ । भिरपाखामा कतै कतै मात्र देख्न पाइने 'रातादाने' कफीले अहिले नेपालको हिमालीदेखि पहाडी भू-भागका हजारौं हेक्टर जमिन ओगटेको छ । यति मात्र होइन केही अघिसम्म कफीको नामसम्म नसुनेका किसानहरु यति बेला त्यही कफी फलाएर बर्षेनी करोडौं रुपैयाँ आम्दानी गर्न सक्षम भइसकेका छन् ।
भिर पाखामा समेत सजिलै फलाउन सकिने नेपाली कफीको माग अहिले विदशी वजारमा निकै बढेको छ । विदशी वजारमा यसको बढ्दो मागसँगै किसानमा पनि कफी खेतीप्रति निकै उत्साह थपिएको छ । पैसा कमाउने सपना लिएर विदेशीने कतिपय नेपाली युवाहरुलाई समेत कफीखेतीले लोभ्याएको छ । काभ्रे तिमालका रविन्द्र मैनाली भन्छन् 'स्वदेशमै सुन फलाउन सकिने रहेछ विदेशमा गएर अर्काका लागि दुःख गर्नु त व्यर्थ रहेछ ।' हुन पनि कफीखेतीबाट प्रसस्त धन आर्जन गर्न थालेका यहाँका किसानहरु नेपाली कफीलाई 'पाखामा फल्ने रातो सुन' भन्दछन् ।
कफीखेतीबारे पर्याप्त ज्ञान नभएकै कारण केही अघिसम्म 'दाउरा बाल्न पनि नहुने रुख' भन्दै फडानी गरिएका कफी घारीमा अहिले भने नयाँ विरुवा हुर्केका छन् । वजारको चाँजोपाँजो नमिल्दा कफीका रुख नै फाँड्ने गुल्मी पाल्पा कास्की काभे्र लगायत स्थानका किसानलाई अहिले व्यापारीले मागेजति कफी पुर् याउन धौ-धौ परेको छ । नेपाली वजारको भन्दा विदशी वजारको बढ्दो मागका कारण व्यावसायीहरु पनि कफी किन्न किसानका घर-घरमा पुग्ने गरेका छन् । सुरुका केही वर्ष जापानमात्र निर्यात भएको नेपाली कफीको वजार अहिले अमेरिका अष्ट्रेलियाजस्ता मुलुकसम्म पनि विस्तार भइसकेको छ । राजधानीस्थित ुद अर्गानिक भिलेजुका प्रबन्ध निर्देशक समीर नेवा भन्छन् - "रासायनिक मल र विषादिको प्रयोग नगरिएकाले यहाँको कफीले विदशी वजारमा स्वतःस्फूर्त 'अर्गानिक कफी' को मान्यता समेत पाएको छ ।"
कफीको वास्तविक स्वाद थाहा पाएर पनि नेपालीले भने अहिलेसम्म शुद्ध कफी पिइरहेका छैनन् । व्यावसायीहरु भन्छन्- "यति ठूलो परिमाणमा विदेश निर्यात भएको नेपाली कफी आफ्नै देशमा भने कमैमात्र प्रयोग हुन्छ । नेपालका केही कूटनीतिक नियोग ठूला खाले होटल र केही अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थाका कार्यालयमा नेपाली कफी प्रयोग गर्ने चलन भर्खरै सुरु भएको छ ।" नाम चलेका कफीसपलगायत राजधानी र बाहिरका होटलहरुमा समेत बाहिरबाट आयातित 'नेस्कफी' कै प्रयोग हुन्छ । नेपाली कफी विदेशी मुखलाई स्वादिलो भए पनि घुलनशील नभएका कारण प्रयोगमा कमी आएको व्यावसायी फूलकुमार लामा बताउँछन् । भन्छन्- "नेपालमा टुकि्रएका वियाँको पाउडर बनाउने मेसिन नभएकाले नेस्कफी बन्ने भाग त्यत्तिकै खेर जाने गरेको छ ।"

Journalism as a Social Institution

2010-03-01T18:28:00.000-08:00

A social institution is a complex, integrated set of social norms organized around the preservation of a basic societal value. It refers to a group of social positions, connected by social relations, performing a social role. It can also be defined in a narrower sense as any institution in a society that works to socialize the groups or people in it.

The major institutions in the society include the family, education, work and economy, the political institution (or the state), religion and health care, as well as the mass media, organized sports, and the military. They all represent institutions; they are all complex structures that exist for explicit reasons. Together, institutions meet certain needs that are necessary for society to exist and proceed. Social institution has the following functions in the society.

Socialization of new members of the society
Production and distribution of goods and services
Replacement of memberships
The maintenance of stability and existence
Providing the members with ultimate sense of purpose

Like many other social institutions, journalism is a distinctive social institution. It emerged as a set of relatively enduring organizations in 18^th century Europe and North America. Through colonialism, the expansion of markets, urbanization, and democratic political developments, journalism became important around the globe. Journalism, like other institutions, has its characteristics which fulfill the features of social institutions.

It is an established and organized system of social behavior with a recognized purpose.
It refers to the broad systems that organize specific functions in society.
Unlike group behavior journalism cannot be directly observed, but its impact and structure can still be seen.

· Journalism has its centrality in social processes.

· It transfers knowledge from research to the relevant social institutions, such as legislators, regulatory authorities, media organizations, journalism education and training, and the journalist them-selves.

For example best theory of media on the basis of its purpose and functions is described by social responsibility theory which emphasizes on such a journalism which can benefit the social order and its progress. Also in general, journalism has its ground in society. Without society journalism can't be imagined. The objective of journalism is to reflect the society. Furthermore, it researches for the best alternatives, prospects of development of the society. Also, journalistic behaviors are more similar to the characteristics of a social institution. Thus, associating these characteristics and functions of social institutions with the features and goals of journalism, we can come to the conclusion that it is a form of social institution.

तिम्रो निकटमा बसेझैं लाग्छ

2010-01-17T19:52:00.000-08:00

प्रकृति तिम्रो निकटमा बसेझैं लाग्छ
जब म कुनै झरना वा खोलाको नजिकै हुन्छु
तिम्रा कन्चन सल्बलाहटहरु
मेरो कन्चटमा आएर ठोक्किँदा
तिमीसँगै आफू पनि बगिरहेझैं लाग्छ ।

तिम्रो मृदुभाषी आवाज
कानमा आई गुन्जिएझैं लाग्छ-
"यी सबै तिम्रै लागि बनेका हुन्"
यो पल तिमीलाई धन्य ठानूँझैं लाग्छ |

जब सूर्यास्त हुन्छ, प्रकृति !
म तिम्रो प्रशंसा गर्न आतुर हुन्छु
तिमी भोलि पनि सफा दिन लिएर आउनेछौ
तिमी परी भएर मलाई जिस्काउँदा
म सारा संसार भुलेर तिमीसँग रमाउने छु ।

Words/Photos: Chandiraj

वैशेषिक दर्शन र परमाणुवादको प्रागकल्पना

2010-01-10T04:52:00.000-08:00

हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार प्रमुख ६ वटा दर्शनहरुमध्ये वैशेषिक दर्शन पनि एक महत्वपूर्ण वैदिक दर्शन मानिन्छ । अणुवादका प्रवर्तक कर्णाद अर्थात अक्षपादद्वारा प्रवर्तित वैशेषिक दर्शनले जीवन र जगतका बारेमा प्रस्तुत गरेको व्याख्या धेरैजसो हिन्दू धर्मवालम्वीहरुको जीवन पद्दतिमा एउटा महत्वपूर्ण नीतिशास्त्रकै रुपमा स्थापित भएको छ ।
परमाणु वा अणुवादलाई आफ्नो मूख्य विषय बनाएको यो दर्शनले मूलतः वास्तविक जीवनका उतारचढावहरुलाई बुझ्न आत्मज्ञान प्राप्ति आवश्यक हुने कुरामा जोड दिएको छ । यसले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा ईश्वरीय शक्तिको चर्चा गरेको पाइन्छ ।
स्कन्दपुराणका अनुसार शीवका भक्त अक्षपाद वा कर्णादद्वारा रचित वैशेषिक सुत्रको प्रशस्तपादभाष्य वा पदार्थधर्मसङ्ग्रह भन्ने प्रशस्तपादद्वारा लिखित चर्चित ग्रन्थ हालसम्म पनि उपलब्ध छ । निबन्धात्मक शैलीमा लेखिएको यो कृति बि।स।sाे पाचौं शताब्दीतिर रचिएको भए पनि वैशेषिक सुत्रको चर्चा गर्ने यस शुत्रग्रन्थको शंकर मिश्रले बनाएको शुत्रको व्याख्या सरलिकृत गरिएर लेखिएको हुनाले वर्तमान अवस्थामा पनि यो एउटा चर्चाको विषय बन्दै आएको छ । ुवैशेषिकसूत्रोपस्कारु भन्ने उक्त व्याख्या भने विक्रमको १५ औं सतकतिरको मानिन्छ । विशेषगरी यस वैशेषिक दर्शनले द्रव्यहरुमा परस्पर भेद गराउने र ुविशेषु भन्ने छुट्टै पद मान्ने हुनाले यस दर्शनलाई वैशेषिक दर्शन भनिएको हो ।
वैशेषिक दर्शनको निर्माण न्याय दर्शनभन्दा पहिले नै भएको हो । त्यसैले तर्कशास्त्रका आलोचक तथा सुधारकका रुपमा आएका कतिपय दार्शनिकहरुको न्याय दर्शन वैशेषिक दर्शनभन्दा पहिले नै निर्मित भएको हो भन्ने भनाइलाई खासै महत्व दिइँदैन । त्यसो त यो दर्शन बौद्ध तथा जैन दर्शनभन्दा पनि अघिको मानिन्छ । न्यायशास्त्रले कर्णादको पदार्थधर्मग्रन्थसंग्रहमाथि कुनै पनि प्रभाव नपारेको बरु गौतमको न्याय शुत्र तथा वात्श्यायनको भाष्य वैशेषिक मतबाट प्रशस्त मात्रामा प्रभावित भएको तथ्यले वैशेषिक दर्शनलाई अन्य दर्शनहरुमध्ये जेठो दर्शनका रुपमा स्थापित गरेको पाइँन्छ ।
हुन त वैशेषिक दर्शन अरु दर्शनहरुभन्दा जति भिन्न देखिन्छ ती दर्शनहरुबीच त्यत्तिकै समानता पनि पाइन्छ । बौद्ध दर्शनमा उल्लेख भएको ुनिर्वाणुको प्रागकल्पना प्रागकल्पनाको विकास वैशेषिक दर्शनको असत्कार्यवादको प्रागकल्पनासँग मिल्दोजुल्दो भएको कुरा पुष्टि हुन्छ । जैनहरुका ुआस्थिकायु तथा उनीहरुको परमाणुवाद प्रागकल्पना पनि वैशेषिक दर्शनमै आधारित भएको पाइन्छ । लङ्कावतारसुत्रमा पनि परमाणुवादको संकेत पाउन सकिन्छ । जैनहरुको एउटा परवर्ती ग्रन्थ ुआवश्यकु रोहगुणको वैशेषिक दर्शनको रचयिता मानिन्छ जसलाई जैन धर्मको छैठौं विभेदको धर्मगुरु मानिन्छ । यद्यपि उक्त ग्रन्थको वैशेषिक विचार सम्बन्धको आख्यान कर्णादकै योजनाको अनुकुल छ । तर यस दावीलाई वैशेषिक दर्शन जैन दर्शनको नै एउटा शाखा हो भनेर प्रमाणित गर्न ज्यादै कठीन हुन्छ । जैन र वैशेषिक दर्शन दुवैमा एउटै प्रकारको परमाणुवादको प्रागकल्पनाको चिन्तन पाइने भएकाले यी दुई दर्शनबीचको परस्पर सम्बन्धलाई वर्तमानका दार्शनिकहरुले आफू-अनुकुल नै व्याख्या गर्दै आएको पाइन्छ । किनकि यी दुवैको विचारमा मौलिक भिन्नता पाइन्छ । जनमतको अनुसार गुणको दृष्टिबाट परमाणु एक समान छ । प्रत्येक परमाणुमा रङ रस गन्ध पर्श तथा शब्दको उत्पादनको क्षमता विद्यमान रहिरहन्छ । तर पनि त्यो निशब्दः छ । वैशेषिक शब्दको मतमा गुणको दृष्टिबाट परमाणुमा भेद छ । वैशेषिकवादीहरु वायू जल पानी अग्नी र पृथ्वी यी आदिहरुको पनि परमाणुको सत्ता छ । उसको हिसाबमा १ २ ३ अथवा ४ सामान्य गुण राखिएको छ शब्दको साथ त्यसको कुनै सम्बन्ध छैन । परमाणुवादको प्रागकल्पना द्रव्यहरुमा वर्गिकरण र ज्ञानको साधनको स्वीकृति बलपूर्वक यस्ता संकेत प्रशस्तै रुपमा गरिएको देखिन्छ । वैशेषिक दर्शनका विभिन्न भाष्यहरुमा पाइने यिनै प्रमाणलाई आधार मानेर हेर्दा वैशेषिक दर्शनको रचना बुद्ध र महावीरको समय अर्थात इ।सा। पूर्वको पाचौं वा छैटौं शताब्दीतिर भएको पाइन्छ ।
वैशेषिक दर्शनमा प्रत्यक्ष र अनुमान गरी २ प्रमाण मात्रै स्वीकार गरिएको छ । यहाँ द्रव्यलाई पृथ्वी जल तेज वायू आकाश काल दिशा आत्मा मन आदिलाई द्रव्यका रुपमा स्वीकार गरिएको छ भने गन्ध रस रुप पर्श शब्द ज्ञान इत्यादिलाई गुण मानिएको छ । त्यसैगरी जातिविशेष र समवाय यी पदार्थको तत्वज्ञान भई संसारलाई दोषपूर्ण देखेर विरक्त भएपछि मनुष्य आत्मज्ञान प्राप्त गरी सुख दुःख इच्छा द्वेष आदि सबै आत्माविशेष गुणहरुको निमूल हुँदा मुक्त हुन्छ भन्ने सिद्धान्तलाई यस दर्शनले प्रतिपादन गरेको छ । वैशेषिक मतानुसार शरीर इन्द्रियहरु र भोग्य विषयहरु पृथ्वी जल तेज वायू र आकाश गरी पाँच महाभूतबाट बन्दछन् । यस दर्शनले प्रतिपादन गरेका विषयहरु वेदले जीवन र जगतका बारेमा ल्याएका कतिपय प्रमाणहरुभन्दा भिन्न देखिए पनि वा यस दर्शनले वेदलाई स्वतन्त्र रुपमा प्रमाण नमान्ने भए पनि यसलाई वेदविरोधी भने मानिदैन ।
यस दर्शनका अनुसार सबैभन्दा सुक्ष्म वस्तु परमाणु हो जुन न त उत्पादन गर्न सकिन्छ न त विनाश नै गर्न सकिन्छ । प्रत्येक परमाणुमा आफ्नो छुट्टै विशेषता हुने भएकाले यी परमाणुहरुको मिलनबाट बनेका नयाँ वस्तुहरुमा पनि भिन्नता पाइन्छ । तिनै परमाणुहरुको विशेषताबाट यी वस्तुहरुको विशेषता निर्धारण हुन्छ । यस दर्शनले प्रत्यक्ष र अनुमान गरी दुईवटा माध्यमबाट सर्वमान्य ज्ञान हासिल गर्ने कुरालाई मुख्य आधार बनाएको छ जुन आधुनिक समयमा पनि सान्दर्भिक हुन आउँछ । विज्ञान र भौतिक संसारलाई मान्यता दिनेहरुका लागि ुप्रत्यक्षु माध्यम प्रभावकारी देखिन्छ भने ुअनुमानुले अदृश्य वा भावनात्मक संसारका मूल्य मान्यताहरुलाई सत्य प्रमाणित गर्न सही कारणको खोजी गर्दछ । यी दुवै माध्यमबाट मानिसले आफ्नो आध्यात्मिक चिन्तनलाई अङ्गाल्दै भौतिक संसारमा जीवन गुजार्न सक्षम हुन्छ भन्ने प्रमाणलाई यस दर्शनले व्याख्या गरेको छ । यसरी हेर्दा वैशेषिक दर्शनले गरेको परमाणुवादको प्रागकल्पनाले वैज्ञानिक धरातललाई समेत एउटा बलियो आधारस्तम्भ निर्माण गरिदिएको छ । तसर्थ यसले आध्यामिक तथा भौतिक रुपमा मानव समाजलाई विकास सभ्यताको मार्गतर्फ उन्मुख गराएको पाइन्छ ।

नेपाली काव्यानुवादलाई एउटा रोचक उपहारः पुश्किन र त्युत्चेभका कविता

2009-12-19T00:10:00.000-08:00

समीक्षकः चण्डिराज दाहाल
कृतिको नामः पुश्किन र त्युत्चेभका कविता
अनुवादकः प्रा.डा. जङ्गब चौहान
प्रकाशकः भृकुटी एकेडेमिक पब्लिकेशन्स् काठमाडौं २०६६
पृष्ठः ७६
मूल्यः रु १९५/-

साहित्य एउटा अनुपम सुन्दरता हो । यसले जोसुकैलाई मोहित पार्दछ । जीवन र जगतका बारेमा मनोरम भावना वा कल्पनाशक्ति प्रदान गरी पाठकलाई आफूप्रति आकर्षित गर्ने हुनाले साहित्यले ज्ञानको क्षितिजलाई समेत फराकिलो पार्दछ । मानव मनका संवेदनाहरुलाई संगालेर धार्मिक सीमा पार गरेको हुन्छ भौगोलिक पर्खालहरुलाई नाघेको हुन्छ । यस्ता अनेक बाधा अड्चनहरुलाई पन्छाउँदै पाठकसँगको सुमधुर सम्बन्ध स्थापित गर्न साहित्यमा अनुवाद एक अत्यावश्यक विधा मानिन्छ । अनुवादबाटै साहित्य एक भाषाबाट अर्को हुँदै विश्वभर फैलिन्छ । नेपाली साहित्यमा पनि अनुदित कृतिहरुले राम्रो स्थान जमाउन थालेका छन् । विशेषगरी अङ्ग्रेजी साहित्यलाई नेपालीमा अनुवाद गर्ने क्रम बढेको छ भने गि्रसेली प्रुान्सेली रुसी लगायतका साहित्य एकबाट अर्को हुँदै नेपाली भाषासम्म आइपुगेका छन् । त्यसो त लियो टाल्स्टाय आन्तोन चेकोभ जस्ता विश्वप्रसिद्ध रुसी साहित्यकारका कृतिहरु नेपालीमा अनुदित हुँदै आएका छन् । सोही क्रममा रुसी साहित्यको अतुलनीय स्रष्टाद्वय अलेक्सान्द्र पुश्किन र फ्योदर त्युत्चेभका उत्कृष्ट कविताहरुको अनुदित संग्रह नेपाली पाठकसामू उपस्थित भएको छ । "पुस्किन र त्युत्चेभका कविता" नामक उक्त कृतिका माध्यमबाट काव्यानुवादको श्रीबृद्धि गर्दै नेपाली साहित्यलाई एउटा रोचक उपहार प्रदान गरेका छन् प्रा.डा.जङ्गब चौहानले ।
पुस्तकको बाहिरी आवरण हेर्दा कविद्वयका स्केचहरु निलो रङ्ग संयोजनको कडा खोलमा प्रतिबिम्वित छन् । यसै बर्ष पहिलो संस्करण अन्तर्गत भृकुटी एकेडेमिक पब्लिकेसन्स् काठमाडौंबाट एक हजारप्रति छापिएको यो पुस्तक ८२ पृष्ठको छ । आकारमा सानो भएपनि यसले साहित्यानुरागीहरुको मन जित्ने प्रायः निश्चित छ । यस कृतिले रुसी कविद्वय अलेक्सान्द्र पुश्किनका १३ वटा र फ्योदर त्युत्चेभका १२ वटा गरी २५ वटा संकलित कविताहरु समेटेको छ । प्रत्येक कविताका मूलपाठ समेत यहाँ समावेश गरिएको छ । कत्यसैगरी परिशिष्टमा विभिन्न सन्दभमा पुश्किनका बारेमा लेखिएका लेख-रचनाहरु वा संस्मरणहरु पनि प्रकाशित छन् । साथमा नेपाल-रुस साहित्य समाजका अध्यक्ष तेजेश्वरबाबु ग्वंगःद्वारा प्रस्तुत पुश्किन र त्युत्चेभका कवितामा विचरणु समेत उक्त पुस्तकमा संलग्न गरिएको छ ।
रुसी भाषा र साहित्यको जग ठड्याउने मात्र नभई त्यसलाई उत्कृष्ट साहित्यिक रुप दिने कार्यमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुर् याउने पुश्किनले काव्य संसारमा दिएको विशिष्ट योगदानलाई यस पुस्तकले केही हदसम्म चर्चा गर्ने जमर्को गरेको छ । उनका कवितामा एकातिर तात्कालीन राजनीतिक-सामाजिक अवस्थाप्रतिको विद्रोह पाइन्छ भने अर्कातिर प्राकृतिक सुन्दरता र स्वयं आफ्नै जीवनमा अनुभव गरेका प्रेमप्रसङ्गहरु बडो सुरम्यताका साथ प्रस्तुत गरिएको पाइन्छ । पुश्किनका कविताहरु प्राय तात्कालीन जारशाही निरङ्कुशताबिरोधी पाइन्छन् । त्यसैगरी रुसका अर्का शीर्षस्थ बौद्धिक व्यक्तित्वका रुपमा परिचित कवि फ्योदर त्युत्चेभका कविता पनि निकै उत्कृष्ट मानिन्छन् । परराष्ट्र सेवामा संलग्न भएका कारण उनका रचनाहरु पाठक र समालोचकहरुका दृष्टिमा नपरेका कारण पहिले नै उनले जति चर्चा पाउनुपर्ने थियो त्यति पाएनन् । तर उनका कविता पाएपछि कवि पुश्किनसमेत चकित बनेका थिए । असफल प्रेमका अनुभूतिहरु संगाल्दै कविले आफ्ना कवितामा प्रेमप्रतिको निरर्थकताबोध गरेका छन् भने प्रकृतिप्रतिको सौन्दर्य चेतनालाई कलात्मक ढंगमा चित्रण गरेका छन् । "सोचेजस्तो होइन" शीर्षकको कवितामा उनी लेख्छन्ः

तिमीले सोचेजस्तो होइन प्रकृतिः
अन्धो र हृदयहीन
ऊभित्र पनि मन छ स्वतन्त्रता छ
ऊभित्र पनि माया छ बोली छ…।

अनुवादका दृष्टिले यो पुस्तक नेपाली साहित्यमा एउटा उत्कृष्ट नमुना बनेको छ भन्दा अत्युक्ति नहोला । अनुवाद त्यसमा पनि विशेषगरी काव्यानुवाद आफैंमा एउटा जटिल कार्य मानिन्छ । मूल स्रष्टाले अनुभव गरेका सिर्जनक्षणको गहिराइसम्म अनुवादकले पुग्नैपर्ने भएकाले काव्यानुवाद एउटा मौलिक सिर्जना हुनसक्छ । त्यसो त अनुवाद सिद्धान्तसम्बन्धी विचारहरु अझै पनि विरोधाभाषपूर्ण छन् । शब्दको पछि लाग्दा अर्थको प्राण जाने हुनाले शब्दको होइन त्यसको आशय वा उद्देश्यको पछि लाग्नु उचित हुन्छ भन्ने मान्यता सर्वव्यापी भए पनि एउटा व्यक्तिलाई उसके भेषभूषा र संस्कृतिमा बुझ्न शब्दको पनि ठूलो भूमिका हुन्छ । जर्मन दार्शनिक स्लेसरमेकरले भनेका छन् अनुवाद गर्दा शब्दश गर्न त्यसो गर्दा मात्र यो विदेशीजस्तो लाग्दछ । अन्य भाषा र संस्कृतिको स्वाद त्यहाँ पाइनाले त्यसबाट धेरै भौगोलिक र साँस्कृतिक ज्ञान प्राप्त हुन जान्छ । अनुवादक प्रा. चौहानले यस कृतिमा अन्तरभाषिक शब्द शैली र भावको यथोचित व्यवस्थापनमा पर्याप्त ध्यान दिएका छन् । यस पुस्तकमा अनुवादकको दुवै भाषामाथिको दक्षता साँस्कृतिक परिवशको व्यक्तिगत अनुभव ज्ञान र अन्तर्दृष्टिसमेत झल्किएको छ ।
अनुवाद सिद्धान्तका बारेमा चर्चा गर्दै समालोचक डा. गोविन्द भट्टराईले लेखेका छन् - "अर्कालाई बुझ्न खोज्नु डरलाग्दो कुरा हो । आफूलाई बुझ्न दिनु पनि झन् डरलाग्दो । अनुवादक पनि त्यस्तै व्यक्ति हो जसले अर्कालाई बुझ्न खोज्छ कि आपुूलाई बुझाउन ।" यसअर्थमा डा. चौहानले गरेको यो प्रयास आफैंमा कम चुनौतिपूर्ण छैन । तर नेपाली पाठकलाई रुसी साहित्यको गहिराइसम्म पुर् याउन र रुसी साहित्यको क्षितिजलाई विश्वभर फैल्याउन यो अनुवाद कार्य सार्थक र अर्थपूर्ण बनेको छ । कविद्वारा व्यक्त भाव र चेनतालाई अनुवादकले यहाँ पुर्नव्याख्या गरेका छन् पुर्ननिर्माण वा एक विशाल विनिर्माण प्रकृयाद्वारा उनले ती कविताहरुलाई जीवन्तता प्रदान गरेका छन् ।
ज्ञानको खोजी र साहित्यको आस्वादनले भौगोलिक धार्मिक वा राजनीतिक सीमालाई नाघेको हुन्छ । देश काल र परिस्थितिबारे बुझ्न मात्र होइन भावनाको गहिराइसम्म डुबुल्की मारी कल्पनाको संसारमा रमाउनसमेत यो कृतिले पाठकलाई एउटा सुनौलो अवसर दिएको छ । यसले पाठकलाई आफ्नो समाज र सँस्कृतिभन्दा टाढा रहेर साहित्य-पान गर्न र त्यहाँको वस्तुस्थिति ज्ञान र सूचनालाई नजिकबाट चियाउन मद्दत गर्दछ । केही कविताहरु कुन सन्दर्भमा रचिएको हो भन्ने जानकारीहरु "फुटनोटु का रुपमा दिइएकाले पाठकलाई ऐतिहासिक ज्ञान र चेतना बृद्धि गर्दै कविताको भाव बुझ्न सहयोग पर् याइएको छ भने पुश्किन र त्युत्चेभका बारेमा लेखिएका संक्षिप्त विवरणले रचनाकार र उनीहरुका रचनालाई बुझ्न सरल बनाएको पाइन्छ । यद्यपि सबै कविताहरु कुन सन्दर्भमा लेखिएको हो भन्ने जानकारी प्रदान नगरिएको हुँदा भने रुसी साहित्य र इतिहासबारे अनभिज्ञ पाठकहरुलाई भने कतिपय कविताको अर्थ बुझ्न मुस्किल पर्ने देखिन्छ ।
नेपालमा झण्डै १० प्रतिशत कृति अनुवादबाटै आएको पाइन्छ । अनुवाद यान्त्रिक र तात्कालिक कार्य होइन । यो अतीत र भविष्यसँग जोडिएको हुन्छ । नेपालीमा महाकविले म्याकबेथको अनुवाद गरे । पुष्कर शमशेरले ओथेलोको ऋद्धिबहादुर मल्लले धेरै गरे । अरु पनि गर्दैछन् । ग्रीक साहित्यदेखि हालैका रसियाली हिन्दी चिनियु जर्मन साहित्यहरु पनि नेपालीमा पस्दैछन् । एउटा तीक्ष्ण ऐतिहासिक चेतनाद्वारा निर्देशित भएर मात्रै उत्कृष्ट व्यक्ति र कृतिको छनौट हुन सक्छ । भविष्यका पाठकलाई सम्झेर मात्रै ती कृतिलाई कुनै भाषातिर ओसार्न मन लाग्न । एउटा अनुवादक त्यसो भए केले निर्देशित छ यसको उत्तर छ एउटा तीक्ष्ण ऐतिहासिक चेतनाले । त्यही चेतनाले निर्देशित भएर अनुदित "पुश्किन र त्युत्चेभका कविता"का माध्यमबाट अनुवादक प्रा. डा. जङ्गब चौहानले नेपाली पाठकहरुलाई रुसी स्रष्टाका सिर्जनाहरुसँग परिचय गराएका छन् रुसी आत्माको गहिराइसम्म पुर् याएर रुसी मानिसको चरित्रलाई बुझ्न मद्दत गरेका छन् ।

जीवन धान्न मृगौला बिक्री

2009-12-18T23:58:00.000-08:00

पैसा कमाउने सपना लिएर ३ बर्षअघि विदेश जान घरबाट बिदा भएका काभ्रे मेच्छे ५ का गोकुल नेपाली महिना दिन नबित्दै घर फर्किए । भक्तपुर बाँसडोल आफ्नो घर भएको बताउने अर्जुन थापाले कतार लगेर काममा लगाइदिने बाचा गरेपछि ३९ बर्षीय नेपाली उनकै पछि लागेका थिए । तर ३ दिन ३ रातसम्म रेलको यात्रा गराएपछि अर्जनले आफूहरु भारतको कुनै एउटा शहरमा पुगेर अलपत्र परेको बताए । नयाँ ठाउँमा बेखर्ची हुनुपर्दा र भन्नेबित्तिकै काम पनि नपाउँदा घर फर्कने खर्च जुटाउन एउटा मृगौला बेच्ने उपाय पनि अर्जुनले नै निकाले । "घर फर्कने खर्च जुटाउन केही सीप नलागेपछि उसको कुरा नमान्नुको विकल्प थिएन । त्यसैले मृगौला बेच्न म सहमत भएँ"- शर्त अनुसार पाउनुपर्ने रकम पनि पूरा नपाएको दुखेसो पोख्दै उनले भने "पछि थाहा भयो अर्जुन त मृगौला दलाल पो रहेछ ।"

गोकुल नेपालीजस्तै धेरै पैसा पाउने आशामा एउटा मृगौला बेच्नेहरुको संख्या कम छैन काभ्रेमा । चार बर्षअघि चाखोलामा बालुवा बोकेर परिवार पाल्ने गरेकी ज्याम्दी ७ की बिजुला परियार दैनिक ४ सय रुपैयाँ कमाउँथिन् । तर दलालको प्रलोभनमा परी एउटा मृगौला बेचेपछि उनी काम गर्न नसक्ने भइन् । अहिले आफू र आफ्नो परिवारको विचल्नी भएको बताउँदै उनी भन्छिन् "पहिला वालुवा बोकेर ज्यान पाल्थें अहिले काम गर्न सक्तिनँ के गरी बाँच्ने ?"

२ लाख रुपैयाँ दिन्छु भनी भारत लगेर नेपाल फर्कंदा ६० हजार रुपैयाँभन्दा दिन्न भन्दै दलालहरुले उल्टै कुटेर पठाएको तितो अनुभव सुनाउँदै जैसीथोक-७ का गंगाबहादुर तामाङ अहिले पछुतो गर्छन् एउटा मृगौला बेच्दा केही हँुदैन भनेर बेचिहाल्यौं तर अहिले जिउ कमजोर भएको छ । "पहिलाको जस्तो काम गर्न नसक्नु र त्यसैका कारण परिवार पाल्न कठीन भएको बताउने धेरैजसो औषधिको रुपमा रक्सी खाने गर्दछन् । मृगौला बेच्दा भएको घाउ दुख्ने गरेको र औषधि किन्ने पैसा नभएको बताउँदै तामाङ भन्छन् "पैसा पनि छैन औषधि कसरी खानु रक्सी खायो घाउ त दुख्न छोड्छ ।"

काभ्रेको होक्से गाउँमा एकै परिवारका चार जनासम्मले मृगौला बेचेका उदाहरण पाइन्छन् । होक्से-५ का कृष्ण ठकुरीसहित उनका छोरा रामकुमार छोरी शान्ता र ज्वाइँ अशोक मगरले समेत मृगौला बेचेका छन् । त्यसो त होक्सेका कृष्ण ठकुरी र तेजबहादुर श्रेष्ठ महादेवस्थानका सुब्बा सापकोटा पाँचखालका राजु अधिकारी र काले बुढाथोकीको मृर्गौला बेचेकै कारण मृत्यु भइसकेको छ ।

काभ्रे जिल्लाका होक्से खरेलथोक कोशीदेखा पाँचखाल महादेवस्थान ज्याम्दी लगायतका गाउँहरुबाट गरी १ सयभन्दा बढीले मृगौला बेचिसकेका छन् । यीमध्ये ५० प्रतिशतभन्दा बढी चाहीं होक्सेकै छन् । त्यसो त राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय रुपमै होक्से गाउँ मृगौला बेच्ने गाउँ बैंक अफ् किडनी को रुपमा चिनिन थालेको छ । स्थानीय पलााचोक भगवती असल शासन क्लवका अनुसार विशेषगरी भारतको तमिलनाडु लखनऊ चेन्नइ मद्रास चण्डीगढ लगायतका थाउँमा मृगौला बेच्नेहरुलाई लगिन्छ ।

आर्थिक अवस्था कमजोर भएका काभ्रेको होक्से र आसपासको क्षेत्रका बासिन्दालाई मृर्गौला तस्करीहरुले एउटा मृर्गौला बेच्दा केही हुँदैन भनेर फकाउँने गर्दछन् । ज्यालादारी गरेरै पेट पाल्न सक्ने हुँदा पनि यस क्षेत्रका बासिन्दा मृगौला बेच्न सहमत हुनुको कारण बाध्यता भन्दा बढी प्रलोभन नै भएको देखिन्छ । ६० हजार देखि दुई लाख रुपैयाँ सम्म मृगौला बेचेवापत लिन सक्ने आस्वासन दिने तस्करहरु भने एउटा मृर्गौलाबाट ९ लाख रुपैयाँसम्म प्राप्त गर्दछन् । नेपालको कानुनमा मृर्गौला बेचबिखनमा प्रतिबन्ध लगाइएको भएपनि मृगौला बेचबिखनबिरुद अहिलेसम्म कुनै उजुरी नपरेकाले यस्तो कार्यमा संलग्न हुनेहरुलाई कारवाही हुन नसकेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेत्रप्रसाद न्यौपाने बताउँछन् ।

Media System in the United States and North America

2009-12-15T23:50:00.000-08:00

Introduction

The media system of the United States consists of different types of communications media, i.e. television, radio, cinema, newspapers, magazines, books, Internet and several different new media (mobile phones, Ipod, etc). The U.S. also has a strong music industry. American media conglomerates tend to be leading global players, generating large profits as well as large criticism in many parts of the world. Media system of the United States is taken as a free-market system. aThe deregulation and convergence are under way, leading to mega-mergers, further concentration of media ownership, and the emergence of multinational media conglomerates. Critics allege that localism, local news and other content at the community level, media spending and coverage of news, and diversity of ownership and views have suffered as a result of these processes of media concentration.

Some people allege that the success of such companies may be due to certain policies of the American federal government, though it may be just as likely that the media field is prone to natural monopolies.

The US Politics

The American lifestyle, with its abundance and opportunities, with its high level of material well-being and varied amusement, is made possible by the political system. The constitutional guarantees of liberty give Americans freedom from government interference in their personal lives and, ironically, make it possible for Americans to ignore politics. The Constitution sets up a federal system of government by dividing powers between the national, state and local governments.

Two characteristics of this three-tier system of American government are fundamental. First, citizens elect officials to serve in the national, state and local governments. The authority of each level rests with the people.

Second, each level of government raises money through taxation from the citizens living in the area it serves. Unless each level of government can raise its own fiscal resources, it cannot act independently.

The idea of separating powers among the various elements of government was designed to restrict governmental power and prevent its abuse. Wherever possible, the Founding Fathers built a system of "checks and balances" into the Constitution so that no one part of the government could supplant the other.

Constitutional Guarantees

Freedom of the press in the United States rests on a firm constitutional bulwark. The First Amendment to the United States Constitution, ratified in 1791, states: "Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or the press, or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for redress of grievances." When the First Amendment was written, the federal government was relatively weak but greatly feared by many members of the new United States. The First Amendment, and the other nine amendments that comprise the Bill of Rights, is now generally construed as being intended to provide citizens with specific protections against an enhancement of power by the federal government. Most state governments had their own Bills of Rights at the time the Constitution was written, and many had stronger protections than the new federal constitution provided.

The Cultural Politics of News: The contemporary crisis in journalism can be traced to an earlier period when commercial interests first overshadowed the democratic aspirations enshrined in the free press clause of the US constitution. During the late nineteenth and early twentieth century, the newspaper industry came under withering attack from a broad cross-section of American society. Not unlike today, charges of fear and favor in the newsroom, crass commercialism, and scandalous content were common. To deflect this criticism, newspaper publishers launched a massive public relations campaign designed to assure the public – and, significantly, would-be regulators – that journalism reform was at hand.

Free-Market System

The US mass media market system is cyclical, with people at the centre. People have wants, which they take to the three types of markets in the system: Consumer, advertising space and time, and ideas to help society function properly. The media companies observe the demand and supply content to the three markets to satisfy the wants and needs. At the same time people are exercising their demand, they also act as sources of information for the media organizations. This mass media system is not isolated from the rest of the world. It serves the demand from other countries by sending content to them. At the same time, other countries supply content to the US system based on demand from that system.

Media Ownership: All of the American broadcast media and most of the print media as well, are owned primarily by wealthy individuals. Direct ties to the biggest of big businesses are almost unbelievably extensive and, we believe, these ties cannot help but seriously bias and compromise news coverage. Moreover, the media empires are, first and foremost, profit-making corporations that conduct themselves like other corporations when it comes to corrupting American politics. That is, the parent corporations of many make so-called "campaign contributions" and also act against the public interest in other ways. As big winners in the corruption game, they show no signs of serious interest in political reform. At the heart of media pseudo liberalism is a shallow but highly serviceable relativistic ethic. It is said "serviceable" because the fundamental corporate ethical premise, "if it's profitable it's good," is fully compatible. In some ways, the personification of this "liberalism" is Howard Stern, who represents nothing in the end but cynical profiteering. The similarly corrupt music industry thinks nothing of merchandising utterly debased music to children. This form of "liberalism" nicely advances the corporate profit agenda.

Media Regulation and control: The mass media of the US enjoy greater freedom than those of any other countries. It's constitution has provided it huge freedom that even registration is not required for the publication of any newspapers. However, The American mainstream media system continues to be the perfect tool for those who control the empire. Many of the media are controlled by large for-profit corporations who reap revenue from advertising, subscriptions, and sale of copyrighted material.

Government Control of the Press: There is no direct or indirect government control over the newspaper press through subsidies, licensing, labor policies, licenses for printing, or any other official means. The broadcast media, of course, operate under an entirely different set of regulations, given their relationship with the FCC. The controls that government places on the press tend to be in the form of tax laws, workers-rights laws, and occupational safety laws administered by federal and state agencies and to which all businesses operating in a given area are subject.

Censorship: There is no official means for the government to censor newspapers, magazines, broadcast stations or other media in the United States. There is no federal censorship agency, and no way for the government to effectively enjoin a newspaper or magazine from publishing anything it wants to publish.

Registration and Licensing of Journalists—Print Media: Journalists in the United States are generally free from requirements that they be either registered or licensed to do their jobs, and newspapers, magazines, and Internet sites can publish freely at any time without any sort of license or official recognition. The closest that newspaper journalists come to registration is in special situations, such as when covering campaigns, the White House, or legislatures, sporting events, or in other situations where security or space restrict access to the subject of coverage. In those situations, press members are issued "credentials" from any one of a variety of bodies, which they must present to gain access. Specific issues with licensing of broadcast stations and broadcast journalists are dealt within the section State Regulation of Broadcast Media.

Broadcasting Licenses and Regulations

Broadcast stations, both TV and radio, operate under somewhat different rules than print organizations. Although broadcast journalists generally operate under the same rules as print journalists when reporting on stories, the stations they work for operate under licenses from the Federal Communications Commission. The FCC, established by the Communications Act of 1934, has jurisdiction over approximately one-half of the broadcast spectrum, which is considered public, collective property. (The other half is reserved for federal government uses; military and civilian agencies take up this portion.) The FCC has specific and limited powers to regulate its portion of the spectrum. The FCC is prohibited from considering questions of competition, market share, mergers, antitrust issues, truth or falsity of advertising materials, and civil cases between broadcasters.

Education and Training

Most aspiring journalists enter some sort of collegiate journalism education program. While the most distinguished journalism schools, like Missouri, Columbia, Northwestern University, and the University of Texas, operate separate journalism schools, many future journalists major in schools of communications or in media studies.

The University of Missouri founded the world's first permanent school of journalism in 1908, after nearly thirty years of agitation from the Missouri Press Association. Students in the journalism sequence produced the weekly University Missourian , which survives today as the daily Columbia Missourian , in between taking classes on reporting, editing, and design, as well as the regular university sequence. The Missourian , which is owned by the Missouri Press Foundation, is operated wholly by the school's students, with faculty members serving as editors and managers. Over time, the university and Missouri Press Foundation added a radio station and later a television station to their holdings. Today, KBIAFM and KOMU are NPR and NBC affiliates and operate on the same basis as the Missourian , with students producing and editing content and faculty managing operations. The "Missouri method," which combines hands-on education with a rigorous schedule of classes, has been widely copied.

Attitude towards Foreign Media

Foreign media representatives in the United States are generally treated in the same way as domestic media representatives. Foreign journalists are not subject to any special visa restrictions or restricted in sending news back to their home countries in the form of wires, cables, e-mail, satellite communications and the like. There are no laws specifically prohibiting foreign investment in the U.S. media, except in broadcasting, where the FCC has placed specific ownership rules on broadcast licenses. Foreign companies are still not significant players in the domestic media market, except in certain sectors of the book publishing industry. The United States remains opposed to the UNESCO Declaration of 1978, which was seen at the time by the United States as a Communist-led effort on the part of third-world countries to overthrow Western dominance of the media marketplace by imposing state-run and transnational news organizations.

State of Mass Media in the USA

Number of Television Stations: 1,500

Number of Television Sets: 219,000,000

Television Sets per 1,000: 787.6

Number of Cable Subscribers: 70,991,360

Cable Subscribers per 1,000: 252.1

Number of Satellite Subscribers: 16,000,000

Satellite Subscribers per 1,000: 57.5

Number of Radio Stations: 10,322

Number of Radio Receivers: 575,000,000

Radio Receivers per 1,000: 2,067.9

Number of Individuals with Computers: 161,000,000

Computers per 1,000: 579.0

Number of Individuals with Internet Access: 95,354,000

Internet Access per 1,000: 342.9

Television

Television in the United States is regulated, along with radio, by the Federal Communications Commission (FCC). There are several thousand local stations, of which many belong to the seven nationwide commercial broadcast networks. Traditionally, there were three: NBC, ABC, and CBS. The four newer networks are Fox, The CW, MyNetworkTV and ION Television, along with various smaller services. Besides, there is a noncommercial public television network - PBS, which is partially subsidized by the federal government. Public access television are open cable channels allowing for citizen produced programming to appear on local cable networks. Hispanic terrestrial networks like Univision, Telemundo, Telefutura, and countless others have also sprung into popularity and, in Hispanic markets, occasionally beat the major English-speaking networks in the ratings.

Besides the "free" over-the-air television networks, there are also many networks which can be received on a television only after arranging for a subscription to a cable or digital satellite service. Examples of such television networks are HBO and CNN.

The FCC is currently orchestrating a difficult nationwide transition from the old analog television standard, NTSC, to the new digital standard, ATSC. As of today, all analog television broadcasts in the U.S. were slated to be shut off by 2009.

The U.S. Supreme Court upheld restrictions on the content of broadcast media. The usual justifications are the scarcity of usable electromagnetic spectrum and the fact that unlike with books or magazines, it is difficult to provide advance warning of the nature of program content (if someone tunes in during the middle of the program).

Radio

American radio broadcasts in two bands: FM and AM. Some stations are only talk radio — featuring interviews and discussions — while music radio stations broadcast one particular type of music: Top 40, hip-hop, country, etc. Radio broadcast companies have become increasingly consolidated in recent years. National Public Radio is the nation's primary public radio network, but most radio stations are commercial and profit-oriented.

Talk radio as a political medium has also exploded in popularity during the 1990s, due to the 1987 repeal of the FCC Fairness Doctrine, which meant that stations no longer had to "balance" their day by programming alternative points of view.

The FCC has recently approved a transition to digital radio technology which allows both FM and AM stations to "piggyback" digital data on top of their existing analog broadcasts. When the transition is complete at some point in the far future, the analog broadcasts will be replaced with true high-quality digital broadcasts.

A new form of radio that is gaining popularity is satellite radio. The two biggest subscriptions based radio services are Sirius Satellite Radio and XM Satellite Radio, which have recently both merged together to form Sirius XM Radio. Unlike terrestrial radio music channels are commercial free and other channels feature very minimal commercials. Satellite Radio also is not regulated by the FCC.

Newspapers

Newspapers have declined in their influence and penetration into American households over the years. The U.S. does not have a national paper per se, although the influential dailies the New York Times and the Wall Street Journal are sold in most U.S. cities. The Times has a liberal stance, while the Journal is moderate-right and is strongly pro-business.

Although the Times' primary audience has always been the people of New York City, the New York Times has gradually become the dominant national "newspaper of record." Apart from its daily nationwide distribution, the term means that back issues are archived on microfilm by every decent-sized public library in the nation, and the Times' articles are often cited by both historians and judges as evidence that a major historical event occurred on a certain date. The Los Angeles Times and the Wall Street Journal are also newspapers of record to a lesser extent. Although USA Today has tried to establish itself as a national paper, it has been widely derided by the academic world as the "McPaper" and is not subscribed to (let alone archived) by most libraries.

Apart from the newspapers just mentioned, all major metropolitan areas have their own local newspapers. Typically, a metropolitan area will support at most one or two major newspapers, with many smaller publications targeted towards particular audiences. Although the cost of publishing has increased over the years, the price of newspapers has generally remained low, forcing newspapers to rely more on advertising revenue and on articles provided by a major wire service, such as the Associated Press or Reuters, for their national and world coverage.

With a very few exceptions, all the newspapers in the U.S. are privately owned, either by large chains such as Gannett or McClatchy, which own dozens or even hundreds of newspapers; by small chains that own a handful of papers; or in a situation that is increasingly rare, by individuals or families.

Most general-purpose newspapers are either being printed one time a week, usually on Thursday or Friday, or are printed daily. Weekly newspapers tend to have much smaller circulation and are more prevalent in rural communities or small towns. Major cities often have "alternative weeklies" to complement the mainstream daily paper(s), for example, New York City's Village Voice or Los Angeles' L.A. Weekly, to name two of the most well-known. Major cities may also support a local business journal, trade papers relating to local industries and papers for local ethnic and social groups.

Probably due to competition from other media, the number of daily newspapers in the U.S. has declined over the past half-century, according to Editor & Publisher, the trade journal of American newspapers. In particular, the number of evening newspapers has fallen by almost one-half since 1970, while the number of morning editions and Sunday editions has grown.

For comparison, in 1950, there were 1,772 daily papers (and 1,450 — or about 70 percent — of them were evening papers) while in 2000, there were 1,480 daily papers (and 766--or about half--of them were evening papers.)

The primary source of newspaper income is advertising — in the form of "classifieds" or inserted advertising circulars — rather than circulation income. However, since the late 1990s, this revenue source has been directly challenged by Web sites like eBay (for sales of secondhand items), Monster.com (jobs), and Craigslist (everything).

The largest newspapers (by circulation) in the United States are USA Today, the Wall Street Journal, the New York Times and the Los Angeles Times.

Magazines

The United States has a large magazine industry with hundreds of magazines serving almost every interest, as can be determined by glancing at any newsstand in any large American city. Most magazines are owned by one of the large media conglomerates or by one of their smaller regional brethren.

The U.S. has three leading weekly newsmagazines: TIME, Newsweek and U.S. News. Time and Newsweek are center-left while U.S. News tends to be center-right, although all three (in theory, at least) strive to provide objective news reporting and limit personal bias to the opinion pages. Time is well-known for naming a "person of the year" each year, while U.S. News publishes annual ratings of American colleges and universities.

The U.S. also has over a dozen major political magazines (the exact number is debatable, of course), serving every part of the political spectrum from left to right.

Finally, besides the hundreds of specialized magazines that serve the diverse interests and hobbies of the American people, there are also dozens of magazines published by professional organizations for their members, such as Communications of the ACM (for computer science specialists) and the ABA Journal (for lawyers).

Internet

The Internet has provided a means for newspapers and other media organizations to deliver news and, significantly, the means to look up old news. Some organizations only make limited amounts of their output available for free, and charge for access to the rest. Other organizations allow their archives to be freely browsed. It is possible that the latter type obtain more influence, as they are true to the spirit of freedom of information by virtue of making it free. Anyone who has followed external links only to be confronted with a pay to view banner, might attest that the reputations of organizations that charge is not enhanced by their charging policy, particularly when the same information is available from sources that don't charge.

The Internet, by means of making available such constantly growing news archives, is, in effect, writing our history as it happens, at a level of detail never before known. While proprietary archives are slowly exposed to the public after many decades, organizations that maintain immediately-updating resources have more control over what will be remembered by the general public in the near future.

Popular Media form in U.S.A

Since the early twentieth century, the U.S. film industry has largely been based in and around Hollywood, California. Director D. W. Griffith was central to the development of film grammar and Orson Welles's Citizen Kane (1941) is frequently cited in critics' polls as the greatest film of all time. American screen actors like John Wayne and Marilyn Monroe have become iconic figures, while producer/entrepreneur Walt Disney was a leader in both animated film and movie merchandising. The major film studios of Hollywood are the primary source of the most commercially successful movies in the world, such as Star Wars (1977) and Titanic (1997), and the products of Hollywood today dominate the global film industry.

Americans are the heaviest television viewers in the world, and the average time spent in front of the screen continues to rise, hitting five hours a day in 2006. The four major broadcast networks are all commercial entities. Americans listen to radio programming, also largely commercialized, on average just over two-and-a-half hours a day. Aside from web portals and web search engines, the most popular websites are eBay, My Space, Amazon.com, The New York Times, and Apple. Twelve million Americans have their personal blog.

The rhythmic and lyrical styles of African American music have deeply influenced American music at large, distinguishing it from European traditions. Elements from folk idioms such as the blues and what is now known as old-time music were adopted and transformed into popular genres with global audiences. Jazz was developed by innovators such as Louis Armstrong and Duke Ellington early in the twentieth century. Country music, rhythm and blues, and rock and roll emerged between the 1920s and 1950s. In the 1960s, Bob Dylan emerged from the folk revival to become one of America's greatest songwriters and James Brown led the development of funk. More recent American creations include hip hop and house music. American pop stars such as Elvis Presley, Michael Jackson (Died this year), and Madonna have become global celebrities.

Among the above mentioned forms of mass media, the people of United States seem to use television and the motion picture the most. The circulation of newspapers has also decreased due to the vast accessibility of the internet. Via internet we can get the news as soon as it happens. News is updated every now and then so that the people get the factual news rather then the made up news. Radio also happens to be the most widely used form of mass media in the United States. They listen to the various musical programs which are aired in the radio as they have always been attracted to it.

North American Economy

North America comprises 24 nations prime among them being United States of America. This region experienced considerable economic growth from 1920s. However this prosperity was short lived as it entered phase of Great Depression in October 1929. It took World War II to bring to an end of this depression phase via a rise in demand for war goods. NAFTA (North American Free Trade Agreement) post 1989 augmented volume of trade in this region. North American economy totaled a GDP of US $15.560 trillion in 2006. In 2004, this region possessed an estimated population of 440,600,000.

Media in Canada

North & Central America

Number of Daily Newspapers : 104

Total Circulation : 5,167,000

Circulation per 1,000 : 206

Total Newspaper Ad Receipts : 2,995 (Canadian millions)$

Number of Television Stations : 80

Number of Television Sets : 21,500,000

Television Sets per 1,000 : 680.5

Number of Cable Subscribers : 7,989,520

Cable Subscribers per 1,000 : 259.4

Number of Satellite Subscribers : 968,000

Satellite Subscribers per 1,000 : 30.6

Number of Radio Stations : 594

Number of Radio Receivers : 32,300,000

Radio Receivers per 1,000 : 1,022.4

Computers per 1,000 : 379.8

Internet Access per 1,000 : 402

Canada has a well-developed media sector, but its cultural output — particularly in English films, television shows, and magazines — is often overshadowed by imports from the United States. Television, magazines, and newspapers are primarily for-profit corporations based on advertising, subscription, and other sales-related revenues. Nevertheless, both the television broadcasting and publications sectors require a number of government interventions to remain profitable, ranging from regulation that bars foreign companies in the broadcasting industry to tax laws that limit foreign competition in magazine advertising.

In the broadcasting sector, Canada has a government-funded broadcaster, the Canadian Broadcasting Corporation/Société Radio-Canada, which operates radio and TV networks in English and French. As well, some provincial governments offer their own public educational TV broadcast services as well, such as Ontario's TV Ontario and Quebec's Télé-Québec. Given Canada's small market and its position next to the dominant producer of feature films, the Canadian film industry requires substantial assistance from the government. In the 2000s, about half of the budget of a typical Canadian film came from various federal and provincial government sources.

Media in Mexico

Number of Television Stations : 236

Number of Television Sets : 25,600,000

Television Sets per 1,000 : 251.3

Number of Cable Subscribers : 2,263,800

Cable Subscribers per 1,000 : 23.1

Number of Satellite Subscribers : 668,000

Satellite Subscribers per 1,000 : 6.6

Number of Radio Stations : 1378

Number of Radio Receivers : 31,000,000

Radio Receivers per 1,000 : 304.3

Number of Individuals with Computers : 5,000,000

Computers per 1,000 : 49.1

Number of Individuals with Internet Access : 2,712,000

Internet Access per 1,000 : 26.6

Historically, the Mexican press has been compromised by violence and criminal activity. Yet press laws in the twentieth century and governmental changes in the early 2000s suggested reasons to hope for the continued evolution of an increasingly professional press. With the additional help of NAFTA, these changes bode well for the future of the Mexican media. The passage in 2002 of a freedom of information act indicated that journalists and others would in the early twenty-first century be able to obtain government documents denied to them for generations. Then, too, increasing numbers of well-educated, professional journalists entering the profession would improve it. As traditional print sources in Mexico migrate to electronic services along with new entrants such as MexConnect, media in Mexico are bound to find their place in the global market.

Mexico's free market economy with its mixture of modern and outmoded industry and agriculture was throughout the last quarter of the twentieth century increasingly dominated by the private sector. The number of state-owned enterprises in Mexico fell from more than 1,000 in 1982 to fewer than 200 in 2000. The Zedillo administration (1994-2000) privatized and expanded competition in seaports, railroads, telecommunications, electricity, natural gas distribution, and airports.

A strong export sector helped to cushion the economy's decline in 1995 and led the recovery in 1996-2000. Private consumption became the leading driver of growth in 2000, accompanied by increased employment and higher real wages. Entering the twenty-first century, Mexico still needed to modernize its economy and raise living standards. Trade with the United States and Canada had tripled since NAFTA was implemented in 1994. Moreover, in 2000, Mexico completed free trade agreements with the European Union (EU), Israel, El Salvador, Honduras, and Guatemala, and it sought additional trade agreements with other countries in Latin America and Asia to lessen its dependence on the United States.

Conclusion:

The Media systems in most of the countries of North America enjoy freedom. Democracy has provided them to the license to expand to large business corporations and thus these media strongly stimulate the process of globalization. However, the United States being the most dominating and powerful country affects not only its neighboring countries but also impose its culture and trade to the third world countries. The American mainstream media system is a very powerful and dangerous appendage of a system that does not give a damn about the advancement of the rest of humanity. Its true function is to project the worldview and culture of the imperial system, of which it is an integral component. The criminal minded mainstream media have no interest in putting domestic and world events in their proper context. Keeping the public as dumbed down as possible keeps their corporate clients happy and their political partners in power. After all, if most Americans truly knew that their country’s government was at the root of most of the nation’s international disputes, they actually might try to rise up and do something about it.

Globalization : The Process of Global Interaction

2009-09-03T21:33:00.000-07:00

Human society is composed of individuals. With the pace of change and dependence on each other for survival, there has developed a complex relationship between these individuals. The interdependence and interconnectedness between human beings have increased social interaction. Likewise, the process of civilization has brought human society to a complex phase of life. Today, people are being more busy and hardworking. Unlike the people in early centuries, people of morden societies have been able to communicate in a more easier and effective manner. Today, an individual can exchange his thoughts with another person within no seconds even if he is thousands of miles away. In this sense we can say that a primitive society has changed into a complex society. Due to the growing population and the need for greater interaction human relationships have come accross geographical boarders.

For example: A remote village of Nepal directly or indirectly need to rely on the petroleum production in Iraq in order to run their vehicles.

Similarly, a society depends on another society in one way or the other. This dependency has broaden to a larger form and covered the whole world. Thus a globe has turned into a larger form of society, known as global society.

Likewise, the interrelationship between individuals is maintained with the help of cooperation of exchange of views, ideas, assistance etc which requires communication between those members. Thus, the communication between the members of the society makes social interaction. And according to the size or society the communication takes place at different levels. The exhange of information takes place from intrapersonal communication to interpersonal communication and similarly interpersonal to group to organizational to mass communication. Due to the growing or complex form of human society the communication is assisted by artificial mediaums which can cover the mass audience at a time.
For example : In urban society communication process is so much dependent on mass media that an event happening in one family is known by their neighbours only when it is transmitted by mass media.
This complexity has brought the process of communication into a greater level. Thus, mass communication has been playing significant role on directing human society towards guided future.

With the need of time, communication mediums are being more advanced. Modern tools and technologies have made mass media more conviennt, faster and effective. Thus to assist mass communication mass media have been established. According to the need, these media are being advanced and developed. Information technology helped the world seem a single society.

Society Global Community
Commmunication Mass communication
Media (local to) Global media

Finally, a phenomenon has evolved that has existence of global communication known as globalization. It is the process of assimilation of different cultures together. Sometimes the dominant cultures is emitted by the people of primitive cultures due to different reasons. Acculturation is also a significant example of globalization. Global media have brought people of different places together and thus helped in the process of globalization. On the other hand Mass media are directley effected and dependent on globalization.

In this respect, it is a two way process :

1. Globalization is possible due to mass media : Mass media like film media, Radio, TV or Newspaper all transmitt infromation from one culture to another. And people of democratic nations find it easier to follow new culture or life style which provides them more freedom and make their life more convinent. In every sectors like economy, cuture, social behaviors etc globalization plays significant role.

2. Mass media gets advanced due to globalization : Due to globalization the area, coverage and contents of media are highly effected. Modern tools and technologies are discovered which fulfills the need of growing audience. The target audience keeps on changing with the diversity in culture, size and geographical regions. Thus mass media also changes with the pace of globalization.

In this way globalization and global media are interrelated to each other. According to Marshall Mcluhan the concept of global media has made world just a village which is accessible to people of all over the world.

(This article is based on the lectures from Nirmala Mani Adhikari on 1st september 2009 for MEDS 201)

(photos:chrine-screen.blogspot.com/2009/02/return-to-...,

http://graphics8.nytimes.com/images/2006/04/10/opinion/10opchart_lg.gif)

बिचरा फूल

2009-08-01T23:55:00.000-07:00

लाग्छ जीवन फूल हो काँडाहरुबीचको सुन्दर बगैंचामा हुँदा यो निकै सुन्दर देखिन्छ । बगैंचालाई पनि यसले मनोरम बनाउँछ । बगैंचालाई अलिकति आफ्नो सौन्दर्य अर्पेको हुन्छ अनि अलिकति सौन्दर्य बगैंचाबाट पनि सापट लिएको हुन्छ । काँडा कसलाई मनपर्छ र तर पनि फूलको अस्तित्व काँडाले नै बोकेको हुन्छ । फूलको सुरक्षाकवच वा भनौं पहरेदार काँडाबिना फूलले आफ्नो यौवन कसरी बचाउन सक्छ र तर पनि फूल आफूलाई लुटाउनमा नै गर्व गर्छ । आफ्नो यौवनको सही मूल्यांकन कसले गरिदेला भनी पर्खिरहन्छ कसैलाई । कयौंपटक चुसिन्छ भमराबाट अनि कहिले त टिपिन्छ कुनै हातले बिचरा काँडा रित्तिन्छ उसको खोपी जुन जीवनभर उसले आफ्ना नङ्ग्राहरुको सहारामा संरक्षण गरिरहेको हुन्छ । आज काँडा एक्लो छ निरर्थक जीवन बाँचिरहेको छ ।
आखिर जीवन त फूलको पनि निरर्थक छ नि । कठपुतलीझैं कसैको कोठामा मुस्कान छर्नुपर्ने दुर्गन्धित ओठहरु छेऊ अत्तर बनी सुगन्ध भई फैलिइदिनुपर्ने अनि आडम्बरी प्रेमका नाममा कसैबाट बलात्कृत हुनुपर्ने । धर्मका नाममा ढुङ्गाका मूर्तिमाथि पसर्िइनुपर्ने मानवमनका अन्तरङगहरुसँग घुलमिल भई धुजाधुजा च्यातिइनुपर्ने बिचरा फूल ! खोई तिम्रो अस्तित्व आफूले गर्व गर्ने तिम्रो कलिलो जोवनलाई कतै थन्क्याएर यति चाँडै किन ओइलायौ
अब तिमीले काँडाहरुलाई आफ्नो जोवन अर्पनुपर्छ । तिमीले आफ्नै ठाउँमा रमाउनुपर्छ । काँडाहरुबीच मुस्कुराउनुपर्छ अनि निस्वार्थ प्रेमका सुगन्धित बासनाहरु चिसो हावासरी बहनुपर्छ ।

सबै पाएरै पनि केही गुमाएजस्तो

2009-07-26T22:25:00.000-07:00

केही गुमाएरै पनि सबैथोक पाएजस्तो । सबै पाएरै पनि केही गुमाएजस्तो । तिम्रो साथ दुःखैदुःखमा पनि सुखको अनुभूति जस्तो ।
लाग्छ तिमी टाढा छौ मबाट धेरै टाढा । तर पनि अतीतले कहींकतै छोएजस्तो मनभित्रका स्पन्दनहरुलाई टाढैबाट तिमीले काउकुती लाएजस्तो ।
तिमीसामू हुँदाका पलहरु किन किन आज मानसपटलमा सल्बलाइरहेका छन् । यी ओठहरुले तिमीलाई सुटुक्क कानेखुसी गरिरहेका छन् ः

तिमीले सोचेजस्तो होइन जीवन
अन्धो र हृदयहीन
मभित्र पनि मन छ स्वतन्त्रता छ
मभित्र पनि माया छ बोली छ…।

तर अब केही बाँकी छैन तिमी र मबीच । सारा जीवन भताभुङ्ग भएजस्तो लाग्छ । मरुभूमिका फूलविहीन क्याक्टसको बुट्यानजस्तो । द्वन्द्वमा क्षेदविक्षेद भएको सहर अनि शिशिरका नाङ्गा वृक्षजस्तो तिमी र मबीचको सम्बन्ध । लाग्छ रुसी कवि त्युत्चेभले कविताका यी हरफहरुमा मेरा भावनालाई समेटेका रहेछन् ः

के छ र अर्थ मेरो नाममा तिमीलाई
उदासी स्वरझै जानेछ विलाई
टाढा टाढा उर्लिजाने लहरझैं
सुनसान वनको रात्रि धुनझैं

हा ! हा ! भित्र मन रोए पनि आखिर बाहिर हाँसेकै छु । मनभित्रका सम्वेदनाहरुलाई शब्दहरुमा गाँसेकै छु । यस्तै त हो नि जीवन बैंस उर्लिँदाको जाँगर जस्तो बुढेशकालको निस्साहर दिनजस्तो तिमी र मबीचको प्रेमजस्तो ।
मेरो असफल पहिलो प्रेम ! जीवन कठीन छ सजिलो छैन । तर जीवन निराश हुँदाहुँदै मानिस बाँचिरहेको हुन्छ । संघर्ष गरिरहेको हुन्छ । जीवनका उतारचढावहरुका केही क्षण पि्रय लाग्छन् केही क्षण निकै कष्टकर बन्छन् । अनि तिनै दुःखद् क्षणहरुमा पनि केही शब्द पि्रय लाग्छन् ः

तिम्रो साथमा हुँदाका मेरा दिनहरु अहिले कथा जस्तै भो सपना देखेजस्तै भो …।sथा जस्तै भो सपना देखेजस्तै भो ।

पानी बिनाको जीवन

2009-07-26T22:23:00.000-07:00

गर्व लाग्थ्यो मलाई नेपाली हुनुमा । जलस्रोतको धनी देश सगरमाथाको देश अनि गोर्खालीहरुले बीरता देखाएको देश प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण देश एक दिन विश्वकै अग्रस्थानमा हुनेछ भन्ने विश्वासले मन निकै उत्साहित हुने गर्दथ्यो ।
तर यी सबै विशेषताहरु आज एकाएक पलायन हुन थाले । हिजो अस्ति मात्र जलविद्युत उत्पादनको सम्भावना अत्याधिक भएकै कारण देश विकासमा सहज हुने कल्पना गर्दा पनि मनमा निकै आनन्द आउँथ्यो । आजकल त पर्यटक घुमेका दृश्यहरु पनि कम देख्न पाइन्छन् । खै कता चर्चमा बम पड्क्यो रे ! आज पनि नेपाल बन्द रे । अनि पसर्िचाहीं देशव्यापी चक्काजाम रे । अब नेपालीहरुले शान्तिको मन्त्र जप्नु पनि व्यर्थ छ । धार्मिक सहिष्णुता भएको देशमा आज धार्मिक स्थलहरु नै सुरक्षित रहेनन् ।
आज धेरै दिनपछि राजधानी सहरमा पाइदा टेक्दा गर्मी निकै बढेको महसुस भयो । नजिकै भएपनि काठमाडौंभन्दा विल्कुल फरक वातावरण भएको धुलिखेललाई सम्झँदै चित्त बुझाउँछु आखिर काठमाडौं प्रदुषित भए पनि धुलिखेलले त नेपालको पहिचान बोकेकै छ नि । तर धुलिखेलबाट नजिकै भएपनि बनेपा सहर निकै कष्टकर छ बाँच्नलाई धुलिखेल र बनेपाको साँधमै बस्ने गरेको हुँदा म यी दुईबीचको मौसम पनि प्रत्यक्ष रुपमा महसुस गरिरहेको हुन्छु । धुलिखेलको चिसो हावा बहन्छ यतातिर । तर पानी छैन । बनेपामा पानीको समस्या । यो समस्या बनेपाको मात्र हो के त न त काठमाडौंकै मात्र हो । यो समस्या पूरै देशको हो । अब त हिँउ पनि घट्न थाल्यो रे हिमालमा । आगामी ३० बर्षभित्र हिमालमा हिउँ देख्न मुस्किल पर्छ रे । ओहो कस्तो बिडम्बना ! हिमालको देशमा पानीको अभाव ! लौ न अब त केही गरौं ।
काठमाडौंबाट फर्कंदा धूलो र धुवाँले शरीर ढाकेको थियो । धुन्छु भनेर थुप्रो लगाएका लुगाले सगरमाथाको रुप धारण गरिसके तर पानीको अभाव आज चौथो दिन पनि कायमै छ । अभावै अभावमा पानीको अभावले थपेको यो अभाव आफैंमा कम चुनौतीपूर्ण थिएन मेरा लागि । अनि जीवनप्रतिको निरर्थकताबोध गर्दै म महिनौंसम्म नधोइएको तन्नामाथि पल्टिन्छु रेडियो ट्युन इन गर्दै । आखिर चित्त बुझाउने ठाउँ यहीं छ । लोडसेडिङको समयबाहेक अरु बेला मेरो पि्रय मित्र बनेको छ रेडियो । न त यसलाई पानी चाहिन्छ न त समयसमयमा धुनु नै पर्छ । अँ ! तर झस्कन्छु । धेरै पूरानो भएका कारण यो पनि राम्रोसँग बज्न छोडेको छ । ुकवाडी देशको थोत्रो पहिचानु एउटा साथीले उक्त रेडियो हेर्दै मलाई कुनैबेला व्यङ्ग्य गर्न भ्याइसकेको थियो । बिचरा अब त यो पनि दोषरहित छैन ।
अँ साँच्चि ! आज काठमाडौं जाँदा बाटामा देखिएकी युवती निकै राम्री थिई । उसको जीउडाल कपाल आँखा ओठ आदि आदि सबै आकर्षक थिए -मेरो सपनाको नयाँ नेपालका सबै विशेषता थिए त्यस युवतीमा । हिमाल पहाड तराई सबैको एउटै सुन्दर स्वरुप थिई । कपालबाट सलल बगिरहने झरना । वक्षस्थलतिर स्थापना गरिएका जलविद्युत आयोजनाहरु । नेपालका हरियाली वनजङ्गल र आरक्षण केन्द्रहरु । राजधानी शहरलाई देशको चारै कुना जोड्ने चार मुख्य रेलमार्गहरु । सबै सम्भावनाहरु प्रतिबिम्वित थिए उसैमा । अझ भनौं मेरो प्यारो नयाँ नेपालजस्तै सुन्दर युवती । त्यसैले मैले केही समय ती दुईबीचको तादम्यतालाई मनन गर्नमै खर्चें ।
घर फर्कंदा साँझ पर्दै थियो । फेरि त्यही स्थानतिर हेरें जहाँ मैले मेरो नयाँ नेपाल देखेको थिएँ । तर अपसोच त्यस ठाउँमा एक कुरुप बुढी महिला थिई । म झस्किएँ । अबको करिब ४० बर्ष बिस्रने हो भने बिहानकी युवती पनि त्यस्तै कुरुप हुनेमा शंका नहोला । अनि अबको ४० बर्षमा मेरो नेपाल कस्तो होला राज्यले केही सन्तान जन्माउने छ- तामाङसालिङ थारुहठ लिम्बुवान आदि । अनि डाक्टर र ईाजनियर बन्ने सपना बोक्दै हुर्कने यिनीहरु पनि विस्तारै कुरुप हुनेछन् । कसैबाट शोषित हुनेछन् आफैंलाई लुटाउँदै आफ्नो अस्तित्व मेटाउने छन् ।

Secret for Longevity

2009-07-10T04:53:00.000-07:00

This is not my original
creation
it belongs to "" boldwords.blogspot.com

सशस्त्र द्वन्द्वमा नेपाली मिडिया

2009-07-05T02:32:00.001-07:00

सूचनाको स्वतन्त्र प्रवाह प्रजातन्त्र तथा मानव अधिकारको सम्मानका लागि जग र आधार हो । विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय दस्तावेजहरुका अलावा मानव अधिकारसम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणापत्रको धारा १९ मा उक्त कुरा स्थापित गरिएको छ । ुयुनेस्कोको साचार विकाससम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमका अध्यक्ष टोर्बेन क्रोघले उल्लेख गरेका छन् अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताविना प्रजातन्त्रको अस्तित्व हुँदैन र अर्कोतिर सूचना स्रोतहरु तथा विचारहरुको बहुलताबिना प्रजातन्त्र मुस्किलले कि्रयाशील हुन सक्छ ।ु मेरी रैने राष्ट्रमण्डल प्रसारण संघ निर्देशिका २००४ नयाँदिल्ली पेज ३ । यस अर्थमा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता आधारभूत मानवअधिकार हो । यसलाई दुई अर्थमा आधारभूत अधिकार मान्न सकिन्छ ुयो अधिकारको मानवीय जीवन र मर्यादामा केन्द्रीय महत्व हुन्छ यो राजनीतिक प्रणालीमा सहभागी हुने अधिकार लगायत सबै मानवअधिकारको आधार हो ।ु अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतासम्बन्धी अन्तर्राटि्रय मापदण्ड २००८ आर्टिकल नाइन्टिन पि्रुडम फोरम नेपाल पत्रकार महासंघ पेज ३ अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सोही अवधारणालाई अङ्गिकार गर्दै २०४७ सालको जनआन्दोलनपछि बनेको नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ को धारा १३ ले प्रेस स्वतन्त्रताको प्रत्याभूत गर् यो । तर विडम्वना स्वतन्त्रताको आडमा भर्खरभर्खर प्रगतिको बाटोमा लम्कन सुरु गरेको नेपाली मिडियाले फेरि देशको अराजक राजनीतिसँग प्रत्यक्ष जुध्नु पर् यो । अर्थात् वि।स। २०५२ सालदेखि नेपालमा अस्थिर राजनीतिका कारण समग्र मिडिया प्रभावित बन्यो । २०४७ सालको संविधानले साचार क्षेत्रलाई दिएको स्वतन्त्रता एसियाकै लागि नमुना मानिन्छ । तर व्यवहारमा भने नेपाली साचार जगतले स्वतन्त्रताको अनुभव गर्न पाएन । ुवि।स। २०५२ सालबाट नेकपा माओवादीले सुरु गरेको सशस्त्र जनयुद्धका कारण अलिअलि बामे सर्न लागेको नेपाली साचार क्षेत्र अकल्पनीय कठिनाईहरु सहन बाध्य भयो । एक दशक चलेको युद्धले सबैखाले सम्भावनाहरुलाई बन्द मात्रै होइन भएका संरचनाहरु ध्वंस गर्नसमेत सुरु गर् यो । मुलुकमा ठूलो राजनीतिक अस्थिरताको अवस्था सिर्जना भयो ।ु कार्यक्षेत्रमा पत्रकारहरुका भोगाई विकास पत्रकार माच ३ मे २००८ पेज २ यसरी साचार जगतले व्यहोर्नु परेको अपूरणीय क्षतिलाई सम्झँदा जनयुद्ध सुरु भएदेखि अन्तसम्मको एक दशक वि।स। २०५२ देखि वि।स। २०६३ सम्म नेपाली साचार क्षेत्रका लागि अभिशाप सावित भएको महसुस हुन्छ ।
तसर्थ सशस्त्र द्वन्द्वमा नेपाली मिडियाको अवस्थाबारे अध्ययन गर्ने हो भने यसका विविध पक्षलाई ध्यान दिइनुपर्छ । प्रजातन्त्र पुनस्र्थापना भएपछि साचार क्षेत्रमा आएको भौतिक तथा प्राविधिक परिवर्तनहरुलाई संख्यात्मक तथा गुणात्मक अवस्थाका रुपमा हेर्नु उचित हुन्छ भने साचार माध्यमले सामना गर्नुपरेका बाधा व्यवधान तथा साचारकर्मीको हत्या दुव्र्यवहार अपहरणलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथिको दमनका रुपमा प्रस्तुत गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

गुणात्मक तथा संख्यात्मक अवस्था
छापा माध्यम ः
एक दशक लामो सशस्त्र द्वन्द्वकै अवधिमा नेपाली मिडियाले प्राविधिक फड्को मार् यो । सूचना प्रविधिमा भएको विकास र प्रेस स्वतन्त्रतासम्बन्धी उदार संवैधानिक व्यवस्थाका कारण यो दशकमा नेपाली साचार क्षेत्र एउटा नयाँ मोडमा प्रवेश गर् यो । ुलेटर प्रेसमा मात्र सीमित रहेको पत्रकारिता क्षेत्रले अफसेट प्रेस हुँदै वेभ प्रविधिसम्म प्रवेश पायो ।ु प्रेस काउ_िन्सल नेपाल छब्बीसौं बार्षिक प्रतिवेदन २०५७-०५८ पेज ४३ं प्रजातन्त्रको पुर्नस्थापना पश्चात्को एक दशक नेपालमा पत्रकारिता क्षेत्रको सम्बद्र्धन र उत्थानका लागि उल्लेखनीय कार्यहरु भए । ुयो अवधि नेपाली साचार क्षेत्रको गुणात्मक र संख्यात्मक विकासका दृष्टिले स्वर्णीम युगका रुपमा चित्रण गरिन्छ ।ु प्रेस काउ_िन्सल नेपाल बार्षिक प्रतिवेदन २०६४ पेज ३ अनेक समस्या र चुनौती हुँदाहुँदै पनि नेपाली पत्रकारिता निरन्तर विस्तार र विकसित हुँदै गयो । पत्रिका प्रकाशन गर्ने उत्साह र जाँगर मुलुकका अभावग्रस्त हिमाली जिल्लाहरुमा समेत देखा पर् यो । प्रेस काउ_िन्सल नेपाल र सूचना विभागको संयुक्त अभिलेखअनुसार आ।व। ०५६÷०५७ मा मात्र १ हजार ५ सय ३६ वटा समाचारमुलक अखबारहरुले सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट प्रकाशनार्थ स्वीकृति पाएको देखिन्छ । प्रेस काउ_िन्सल नेपाल पच्चीसौं बार्षिक प्रतिवेदन पेज ३७ । त्यसैगरी देशमा संकटकाल सुरु भएपछि भने पत्रपत्रिकको नियमित प्रकाशनमा कमि आउन थाल्यो । ०५८ सालमा दर्ता भएका पत्रपत्रिकाको संख्या १ हजार ७ सय ५६ पुग्यो । प्रेस काउ_िन्सल नेपाल सत्ताइसौं बार्षिक प्रतिवेदन पेज २ नियमित प्रकाशन भएका पत्रपत्रिकाको संख्या २ सय ५६ अर्थात दर्ता भएको पत्रिकाको संख्या को १४ दशमलव ६ प्रतिशत मात्र हुन पुग्यो । यो क्रम जनयुद्धको अन्त्यतिर केही बढेको देखिन्छ । देशको अराजक राजनीतिक स्थितिका बाबजुद ०६३ सालको अन्त्यसम्म प्रकाशित पत्रपत्रिकाको संख्या २८ दशमलव ३८ प्रतिशत नेपालमा २०६३ सालसम्म दर्ता भएका पत्रपत्रिकाको कुल संख्यामध्ये मा पुग्यो प्रेस काउ_िन्सल नेपाल बार्षिक प्रतिवेदन २०६४ । स्वतन्त्र प्रेसमाथिको दमन र आक्रमणलाई नियाल्ने हो भने पत्रपत्रिका प्रकाशनको संख्या अघिल्ला बर्षहरुमा भन्दा थोरै भएपनि बृद्धि हुनुलाई चाहीं सकारात्मक मान्न सकिन्छ । सशस्त्र द्वन्द्वको अन्त्य अर्थात् आर्थिक बर्ष २०६३÷६४ मा प्रकाशित अखबारहरुमध्ये दैनिक १ सय २० अर्धसाप्ताहिक ९ साप्ताहिक ५ सय ४५ र पाक्षिक ४० वटा रहेका छन् ।ु प्रेस काउ_िन्सल नेपाल बार्षिक प्रतिबेदन २०६४ पेज ५६
यो अवधिमा नेपालमा राजनीतिक कि्रयाकलापबाटै पत्रकारिता जगत प्रभावित भएको देखिन्छ । ुप्रत्येक राजनीतिक दलले आफ्ना दलगत नीति कार्यक्रम एवं विपक्षि दललाई गाली गलौज गर्ने उद्देश्यले दलगत मुखपत्रहरु ठूलो संख्यामा प्रकाशन गरेका पाइन्छन्ु डा। कोइराला अच्युत पत्रकारिताको विश्व इतिहास २०६० पेज १९ । त्यसो त नेपाली पत्रपत्रिकाको बजारमा विदेशी पत्रपत्रिकाले पनि ठाउँ पाउन थाले । सनसनी फैलाउने साना आकारका दैनिक पत्रपत्रिकादेखि ठूला साइजका अन्तर्राष्ट्रियस्तरका स्तरीय छपाइ पृष्ठ संख्या बढी भएका पत्रपत्रिका पनि प्रकाशनमा आएका पाइन्छन् ।ु कोइराला २०६० पेज १९
त्यसैगरी २०४६ सालपछि सुरु भएको म्यागेजिनकारिताले पनि यो अवधिमा ठूलै परिवर्तन ल्यायो । पहिलो म्यागेजिन ुजनमाचु र त्यसपछि निस्केको काठमाडौं टुडेले नेपालमा म्यागेजिन प्रकाशनको शुरुवात गरे । पछि २०५६ सालमा सुरु भएको हिमाल पाक्षिक भने नेपालको म्यागेजिनकारिताको इतिहासमा एउटा कोशेढुङ्गा बन्न पुग्यो ।ु हुमागाईँ देवकोटा वन्त प्रत्युष पराजुली शेखर भट्ट कोमल मिडिया अध्ययन ३ शर्मा सुधीर नेपालमा म्यागेजिनकारिता ः अनुभूति र टिपोट पेज २२५ नेपालका न्यूज म्यागेजिनहरुले गरेका अनुसन्धानात्मक सामग्री र स्थलगत रिपोर्टिङहरु निकै स्मरणीय छन् । खासगरी दस बर्षे माओवादी युद्धका बेला गाउँगाउँ घुमेर द्वन्द्वका विभिन्न आयामलाई विस्तृत ढंगले पाठकसामू ल्याउने काम मूलतः म्यागेजिनकारिताबाटै सम्भव भएको थियो ।ु मिडिया अध्ययन ३ पेज २३१
रेडियो
बितेको डेढ दशकलाई नियाल्दा प्रसारण माध्यमले मारेको फड्को पनि ठूलै मानिन्छ । अझ ुदोस्रो जनआन्दालनलाई सफल बनाउन स्थानीयस्तरमा स्वतन्त्र रेडियोहरुले ल्याएको सूचना क्रान्ति निकै महत्वपूर्ण रह्यो । वि।स। २०४९ सालमा जारी भएको राष्ट्रिय प्रसारण ऐनको प्रावधानअनुसार निर्मित राष्ट्रिय प्रसारण नियमावली २०५२ लाई टेकेर स्वतन्त रेडियोहरुको स्थापना हुँदै आएको छ र त्यसै आधारमा यिनीहरु साचालित छन् ।ु हुमागाईं देवराज र वन्त प्रत्यूष संहिता तेस्रो अकं पेज ३४ । ुसार्वजनिक प्रसारणसम्बन्धी छुट्टै कानुनी संरचना नै नभएको अवस्थामा निजी क्षेत्रबाट प्रसारण माध्यमको स्थापना र साचालन सुरु गर्न तत्कालका लागि कामचलाउ व्यवस्थाका रुपमा राष्ट्रिय प्रसारण नियमावली २०५२ निर्माण गरिएको थियो । राज्यको मातहतमा रहेको रेडियो नेपालले श्रोताहरुको माग र चाहनाबमोजिमका सूचना सामग्रीहरु सम्प्रेषण गर्न नसकिरहेको अवस्थामा २०५४ सालपछि खुलेका एफएम रेडियोहरुले नेपाली श्रोताहरुमाझ विभिन्न खालका मनोराजात्मक कार्यक्रम उत्पादन गरी एउटा नौलो आयाम थपे । स्थानीय श्रोताहरुबीच सामुदायिक रेडियोहरुको लोकपि्रयता बढ्न थालेपछि एक पछि अर्को गर्दै एफएम रेडियो खुल्ने क्रम बढ्यो । ुप्रसारण इजाजतपत्र प्राप्त गरेको चौथो दिन अर्थात २०५४ जेठ ९ गतेबाट रेडियो सगरमाथाले औपचारिक रुपमा आफ्नो प्रसारण प्रारम्भ गर् यो ।ु खनाल श्रीराम आमसाचार र पत्रकारिता २००८ पेज १२९ यो रेडियो वातावरणप्रेमी पत्रकारहरुको समूह नेपाल वातावरण पत्रकार समूहद्वारा काठमाडौं उपत्यकामा १०२।४ मेगाहर्जबाट प्रसारित दक्षिण एसियाकै पहिलो स्वतन्त्र सामुदायिक रेडियो बन्यो । त्यसैगरी सन् १९९९ र २००० मा उपत्यका बाहिरबाट पहिलो पटक रेडियो मदनपोखरा पाल्पा र रेडियो लुम्बिनी सामुदायिक रेडियोहरु साचालनमा आए । यसपछि देशका विभिन्न जिल्लाबाट एफएम रेडियोहरु प्रसारणमा आउन थाले । भुटिया कर्मा क्षिरिङ र मार्टिन कि्रष्टी फोसर्िङ इनोभेसन्स नयाँ दिल्ली पेज १ बझाङमा सैपल चितवनमा सिनर्जी जुम्लामा कर्णाली एफएम झापामा काचननङ्गा र पोखरामा माछापुच्छ्रे जस्ता एफएम प्रसारणमा आए । २०६२ बैशाख सम्ममा प्रसारण इजाजतपत्र प्राप्त गर्ने एफएमहरुको संख्या ५६ थियो । जसमध्ये २० वटा एफएमहरु सामुदायिक थिए भने प्रसारणमा आउने एफएमहरुको संख्या ५१ थियो । बाजाडे डिएक्टीभेटिङ रेडियो एक्टिभिटिज नेपाल मनिटर २००६ सन् १९९७ मा गरिएको एउटा सर्वेक्षणमा करिब ५१ प्रतिशत नेपालीका घरमा रेडियो भएको आँकलन गरिएको थियो उमङ र घिमिरे सन् १९९७ । त्यस्तै सन् २००६ ÷०७ मा भएको अर्को अध्ययनले ८२ प्रतिशत नेपालीका घरमा रेडियो भएको जनायो । रेडियोको यस्तो विकास र सुलभताका कारण नेतृत्वपंक्तिमा रहेकाहरुको मात्र नभई साधरण व्यक्तिका समस्याहरुको समाधान खोज्नसमेत रेडियो अभिव्यक्तिको माध्यम बन्यो । ुछरछिमेकमा भएको बिहेका समाचार बजाउन तथा सामान्य लाग्ने सामुदायिक गतिबिधिबारे आफ्नो अभिव्यक्ति दिन पनि श्रोताहरु उत्सुक छन्ु वन्त प्रत्यूष स्वतन्त्र रेडियो र श्रोता ः बहसका केही सवाल मिडिया अध्ययन-३ पेज ६८ यसरी देशका हरेक जिल्ला वा समुदायमा निर्माण भएका सामुदायिक एफएमहरुले आम नागरिकमा रेडियामा बोल्ने आत्मविश्वास बढाए । अक्षर नचिन्ने व्यक्तिहरुका लागि पनि रेडियो आफ्नो अभिव्यक्तिको माध्यम बन्यो ।
टेलिभिजन
वि।स। २०४१ माघ १७ गते स्थापना भई सरकारी स्वामित्वमा रहँदै आएको नेपाल टेलिभिजनले हाल देशको ३२ प्रतिशत भूभागमा बस्ने ४२ प्रतिशत जनतामा आफ्नो पहँुन भएको दाबी गरेको छ । गाउँले शिव प्रेस स्वतन्त्रता लोकतन्त्रको एक बर्ष २००७ पेज १२५ पाचायतकालमा प्रेस स्वतन्त्रता कुण्ठित पारिएका कारण प्रेसले फस्टाउने मौका पाएन । नेपाल टेलिभिजनले २०४६ सालको जनआन्दोलनपछिको एक दशकसम्म पनि आफ्नो एकाधिकार कायम गर् यो । निजी क्षेत्रको प्रवेश भने राष्ट्रिय प्रसारण ऐन २०४९ र नियमावली ०५२ जारी भएपछि मात्र सम्भव भयो । ०५३ माघदेखि नेपाल टेलिभिजनले निजी क्षेत्रका दुई संस्था संागि्रला र इमेज च्यानललाई निश्चित रकम लिएर बिहान सुझ र राति कार्यक्रम साचालन गर्न अनुमति दियो । ०५८ सालमा बंैकबाट ुस्याटेलाइट अपिलंक गरी च्यानल नेपालले २०६० सालमा प्रसारण अनुमति पायो । ुनेपाल टेलिभिजन २० असार २०५८ देखि भू-उपग्रह प्रणालीको प्रसारणमा पुग्यो भने निजी क्षेत्रको च्यानल नेपाल १९ असारदेखि भू-उपग्रहमा प्रवेश गरेको थियोु प्रत्युष वन्त रमेश पराजुली र रमा पराजुली मिडियाको अन्तर्वस्तु अनुप सुवेदी नेपाली टेलिभिजनमा रिपोर्टिङ पेज १९९ पछि नेपाल वान कान्तिपुर टेलिभिजन इमेज च्यानल जस्ता टेलिभिजन च्यानलहरुले प्रसारण सुरु गरे । यी च्यानलहरु समाचार प्रसारणका लागि निकै प्रभावकारी थिए ।
for details please click the link below to download the full text file. due to lenght-problem I couldn't post the whole termpaper here..

Cultural differences impede effective communication

2009-06-27T01:03:00.000-07:00

Everything we communicate is within the domain of culture. Culture plays significant role in creating communicative commonality. The meaning of the message, verbal or nonverbal, based on the communication participants’ cultural background, varies accordingly for each person. Unlike the people of same culture, people having different cultural backgrounds find it difficult to exchange their thoughts, ideas or information between each other. The greater the difference between the sender and receiver’s cultures is, the greater are the obstacles to successful communication. Thus, different factors like anxiety, assuming similarity instead of difference, ethnocentrism, stereotypes and prejudice as well as language problems brings dissimilarities in cultural behavior. These cultural differences decelerate the pace of intercultural communication.

In the process of communication, communicators' perception and assumption upon signifier and the signified are considered significant. Whilst the signifier is more stable, the signified varies between people and contexts due to which the way people communicate varies widely between, and even within cultures. Similarly, one aspect of communication style is the use of language that has always been perceived as a link between people. However, it can also constitute a barrier. Across cultures, some words and phrases are used in different ways. For instance, “even in countries that share the English language, the meaning of "yes" varies from "maybe, I'll consider it" to "definitely so," with many shades in between” (oppapers.com 2005) Furthermore, communication between cultures which do not share the same language is considerably more difficult. Paragraph and sentence structures are both language and culture specific; this suggests that context plays an important role in developing second language writing skills. Successful written communication across boundaries requires a considered approach. The kind of document considered appropriate in one culture may be considered inappropriate within another.

Similarity, It is impossible to understand the communication of people from other cultures if one is highly ethnocentric : that is, when one holds the belief that his/her culture is superior to others. Dominance of one culture over other is common in intercultural communication. A universal response to differences in cultures is: “of course they’re different, but we’re better.” Everyone considers her/his culture to be at the top. In most cases any group of people tend to see their own group and their culture as the best. As a result, they habitually, unconsciously and inevitably by using their own customs as the standards for judgments, assume their own values and practices to be superior to those of the rest of the world. Thus, another factor influencing effective intercultural communication is the ability or inability of communicators to understand other cultures.

Another Series of problems in cross cultural communication are Stereotypes and prejudices which often lie below the level of awareness. People learn stereotypes as a part of their culture, as Betty Wei and Elizabeth II (1953) point out general guidelines for the foreigners who visit HongKong should avoid wearing green hat under all circumstances. Because green hat in Chinese culture denote cuckold. “Never give time-pieces as present since 'clocks' in Chinese sounds the same as 'end' translated as 'death' and 'demise' (Betty Wei and Elizabeth II. 1953, p.105). Similarly, “In America if a person is given gift, he or she will usually open it and say “oh how beautiful it is! Thank you very much.” In china a person usually accepts a gift and says, “Thank you” and then leaves the gift aside, unopened.”(Tang, Yaping. 2005,p.38) Opening a present in front of everybody could humiliate the giver who might fear, regardless what pleasant noises one makes, that he/she dislikes the gift. Likewise, Intergroup anxiety has been shown to predict toward members of other cultures, immigrant groups, and racial and ethnic groups in a multicultural society. Intergroup prejudice is strongly associated with cross-cultural ineffectiveness, communication incompetence, and maladjustment. (William B. Gudykunst. 2003,117)

While communicating with the people of another culture one tries to act as if he/ she is already familiar to that culture and it has more similarities with the culture he/she is following. Based on this assumed similarity, one often acts inappropriately and ineffectively in intercultural situations

In 1997, a Danish woman left her 14-month-old baby girl in a stroller outside a Manhattan restaurant while she was inside. Other diners at the restaurant became concerned and called New York City Police. The woman was charged with endangering a child and was jailed for two nights. Her child was placed in foster care. The woman and the Danish consulate, explained that leaving children unattended outside cafés is common in Denmark while parents were eating inside. The Danish woman had assumed that Copenhagen is similar to New York, so that what is commonly done in Copenhagen is also commonly done in New York (http://english.dbw.cn).

The development in information technology: , Internet, fax, phone, etc. has made the world much narrower. It has brought the people of different culture and societies together and thus people need to communicate with different types of people anyway. While living in a new culture one may suffer from physical and emotional discomfort. The feeling of not knowing what to do or how to do things in a new environment, and not knowing what is appropriate or inappropriate makes one totally isolated from the society. For instance, “ If the marriage is between a Chinese and a non-Chinese, the scene is strongly revealing. You will see the Chinese guests attacking the food, while the westerners-in on the booze” (Betty Wei and Elizabeth II. 1953, p.10)

In this way, the cultural differences bring strange feelings which develop misunderstanding between the communicators, lack commonality in the concept of assuming signifier and the signified and thus emerge misinterpretation of the message delivered. In order to overcome all these problems it is most essential to understand that there exist differences in the processes, ways and contexts in intercultural communication. One should readily accept the challenges as it is said “Do in Rome as the Romans do”. Thus, “By doing so, we can broaden our perspectives, promote personal growth, gain insight into the culture of origin through a contrast with other world views, and ultimately, successfully adapt to our new world” (Tang, Yaping. 2005. 39). In contrary, in one hand the growing access over information technology has made communication more easier and convenient whereas on the other hand it has increased misunderstandings. So in order to adapt to new environments, one should cope with a new information and learn new responses and skills accepting that cultural differences hinder the successful intercultural communication.

References :

Betty Wei and Elizabeth II. 1953, Culture Shock, a guide to customs and Ettiquette. Hongkong. Times Books International, Singapore,p. 101, 105)
Cfhquai1046 (2005). Problems In Intercultural Communication.
http://english.dbw.cn/system/2007/12/07/000029738_01.shtml
Tang, Yaping (2005) Polite but Thirsty. In Peter S. Gardner (ed). New Directions, Reading, Writing and Critical Thinking. CUP. 38-39
William B. Gudykunst. 2003. Sage. Cross-cultural and intercultural communication.117

नेपाली चलचित्रको अवस्था

2009-05-30T23:56:00.000-07:00

नेपाली चलचित्रको विकासक्रम
नेपाली सिनेमाको सुरुवात वि.स. २००८ सालबाट भएको पाइन्छ । तात्कालित सरकारले ३ वटा प्रोपागाण्डा चलचित्रहरु निर्माण गर् यो र पछि २०३० सालमा शाही नेपाल चलचित्र संस्थान्को स्थापना गरियो । उक्त संस्थाले पनि केही चलचित्रहरुको निर्माण गर् यो भने केही चलचित्र निकै लोकपि्रय पनि बने । तर त्यसको करिब १६ बर्षपछि मात्र नेपालमा निजी क्षेत्रबाट चलचित्र बन्यो । तर उक्त चलचित्रले सफल पाइदा चाल्न भने सकेन । २०४७ ासलमा आएको राजनीतिक परिवर्तन नेपाली चलचित्र जगतका लागि एउटा सुनौलो अवसर बन्यो । नेपालको चलचित्र उद्योगले यसै समयमा फस्टाउने मौका पायो । फलस्वरुप ३ बर्षको अवधिमा १ सय ४० वटा चलचित्रहरु बने भने ३ सयभन्दा बढी सिनेमा हलहरु निर्माण गरिए । नेपालको त्यो अवस्थाले हिन्दी चलचित्रलाई प्रायः विस्थापित नै पार् यो । तर त्यसपछिको एक दशक भने फेरि नेपाली चलचित्रका लागि अभिषाप बन्न पुग्यो । यसको एउटा प्रमुख कारण चाहीं बजारको क्षमताभन्दा बढी चलचित्र बन्नु र गुणस्तरमा ह्रास आउनु नै मानिन्छ । अर्कोतर्फ देशमा बढिरहेको आन्तरिक �र् न्�र् ले नेपाली चलचित्र क्षेत्र प्रत्यक्ष मारमा पर् यो । त्यसपछि केही चलचित्र निर्माताहरु नयाँ धारको चलचित्र बनाउने कार्यमा लागे जुन यथार्थपरक र कम काल्पनिक हुने गर्थे । त्यस्ता केही चलचित्रले स्वदेश तथा विदेशमा समेत ख्याती कमाए । नेपालको राजनीतिमा आएको दोस्रो ठूलो परिवर्तन अर्थात २०६३÷६३ सालको जनआन्दोलनले शान्ति स्थापनामा उल्लेखनीय योगदान खेलेपछि हाल चलचित्र क्षेत्रको फेरि उत्साह बढेको छ । देशमा छाएको नयाँपनसँगै चलचित्र क्षेत्रमा पनि केही नयु स्वाद भित्रिएको छ । परम्परागत ढाँचा र कथावस्तुमा बन्ने चलचित्रहरुको माग घटेपछि हाल नयाँ धारमा चलचित्रहरु बन्न लागेका छन् । भुषण दाहालको कागबेनी आलोक नेम्बाङको सानो संसार जस्ता चलचित्रमा नयाँ शैली नयाँ खालको कथानत तथा नयाँ परिवेश मात्र पाइन्न प्रविधि पनि नयाँ नै पाइन्छ । डिजिटल प्रविधिमा चलचित्र बन्न थालेपछि पछिल्लो समयमा निर्माताहरुले केही सहज महसुस गरेका छन् ।
नेपाली चलचित्रको प्रवृत्ति र स्थिति
परम्परागत मूल्य र मान्यतामै सीमित अधिकांश नेपाली चलचित्रले सामाजिक यथार्थ र हिन्दू समाजका सैद्धान्तिक एवं व्यवहारिक पक्षलाई नै अिङ्गकार गरेको पाइन्छ । नायक र नायिकाबीच सुरु भएको प्रेम बीचमा केही समस्या देखाइनु र अन्त्यमा पुनः मिलन हुनु समाजमा माथिल्लो वर्गले तल्लो वर्गलाई गरेका अन्याय अत्याचार वा घरभित्रको सासुबुहारीको झगडा । यस्तै समस्यालाई आफ्नो चलचित्रको कथानक बनाउनु नेपाली चलचित्रहरुको साझा प्रवृत्ति बनेको छ । त्यसमा पनि नेपालका लोकपि्रय नायक राजेश हमालको अभियानलाई अधिकांश चलचित्रले आफ्नो प्रमुख आधारस्तम्भ बनाएका छन् । सत्यको पक्षमा लाग्ने नायकले समाजका विकृति र अत्याचार आदिको विरुद्धमा लड्नु मनोराजनको पाटोलाई विशेष जोड दिँदै बीचमा पाँच�ँछ वटा गीत राख्नु प्राय सबै चलचित्रमा यस्तै विशेषता पाइन्छ । कुनै समय निकै ख्याती कमाएका कलाकारहरु एकाएक विदेश पलायन हुन थालेपनि नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा उल्लेखनीय विकास हुन सकेको छैन ।

वर्तमान अवस्था
नेपालमा दोस्रो जनआन्दोनले ल्याएको परिवर्तनले चलचित्र क्षेत्र पनि उत्साहित बनेको छ । वि।स। २०६३ सालदेखि यता माओवादी मूलधारको राजनीतिमा आएपछि नेपाली चलचित्र क्षेत्र फेरि आफ्नो पूरानै अवस्थामा फर्केको छ । अर्थात धेरैभन्दा धेरै चलचित्र रिलिज हुने क्रम बढेको छ । बन्द भएका कतिपय हलहरु पुनः साचालनमा आएका छन् भने सुिटङका लागि देशको जुनसुकै कुनामा बिनाअवरोध पुग्न सक्ने अवस्था आएको छ । त्यतिमात्र होइन नेपाली चलचित्रमा नयाँ शैली वा प्रवृत्तिसमेत भित्रिएको छ । डिजिटल प्रविधिमा चलचित्र बन्ने क्रम बढेको छ भने चलचित्रको कथानकले पनि बेग्लै मोड लिएको छ । भुषण दाहालको निर्देशनमा बनेको कागबेनी र आलोक नेम्बा�ङको निर्देशनमा बनेको सानो संसार यी सबै विशेषताहरुको ताजा उदाहरण बनेका छन् । हिजोसम्म राजेश हमालको डाइलग,फाइट र अभिनयमै भरपर्नुपर्ने बाध्यतालाई चिर्दै नयाँ धारमा चलचित्रहरु बन्न थालेका छन् । यद्यपि यो क्रम त्यति तिब्र भने भएको पाइन्न । अर्कातिर नेपाली दर्शकले मागेजति सामग्री दिन भने नेपाली चलचित्रकर्मीहरु अझै सकेका छैनन् । हिन्दी र अंग्रेजी तथा पछिल्लो समयमा देखिएको कोरियन चलचित्रप्रतिको क्रेजले नेपाली सिनेजगतलाई एउटा ठूलो धक्का दिएको छ ।

बितेको करिब २ महिनालाई नियाल्ने हो भने केही नेपाली चलचित्रले सोचेजति सफलता हासिल गरेका छन् । चलचित्र विकास बोर्डका अनुसार रेखा फिल्मस् ारा निर्मित 'हिम्मत'ले रिलिज भएको एक सातामै काठमाडौं उपत्यकाबाट मात्रै पचास लाख रुपैयाँ कमाउन सफल भयो । त्यसैगरी 'हाम्रो मिलन कहिले हुन्छ ' ले पनि काठमाडौं उपत्यकाबाट मात्रै २० लाख रुपैयाँ संकलन गर् यो भने झरना थापाको तकदिरले काठमाडौं मात्र नभई देशभरकै अधिकांश हल भर्न सफल भएको छ । नेपाली चलचित्र क्षेत्रको इतिहासमा राम्रो स्थान ओगट्न सफल चलचित्रहरु 'दर्पणछाया', 'लहना', 'तँ त साह्रै बिगि्रस नि बद्री' आदिले पाएको लोकपि्रयता यसपालि भने हालसालै प्रदर्शनी थालेका चलचित्रहरुले पनि पाएका छन् । त्यसो त साँच्चिकै भन्ने हो भने नेपाली चलचित्रले यसरी फस्टाउने मौका पाउनुको कारण हिन्दी चलचित्र रिलिज नहुनुले प्रमुख रहेको पाइन्छ । चलचित्र निर्माता युवराज लामाका अनुसार पछिल्ला दुई महिनामा नेपाली चलचित्रले राम्रो आम्दानी गरेका छन् । विश्वज्योति सिनेमा हलमा दर्शकको चाप पहिलेका दिनहरुमा भन्दा २० प्रतिशतले बढेको छ । तर हिन्दी चलचित्रहरु लाग्ने हलहरु भने अहिले चलचित्रको अभाव महसुस गरिरहेका छन् । एउटै छानामुति धेरैवटा सिनेमा हेर्न सकिने हलहरु भने अहिले मर्कामा परेका छन् ।

नमस्कार ! यो हो रेडियो नेपाल

2009-05-25T22:17:00.000-07:00

' नमस्कार अनि स्वागत छ । यो हो रेडियो नेपाल र यहाँ उपस्थित छौं काठमाडौं विश्वविद्यालयमा मिडिया स्टडीज अध्ययनरत हामी पहिलो र दोस्रो बर्षका विद्यार्थीहरु ' - स्थलगत अध्ययनका लागि केही दिनअघि रेडियो नेपालको कार्यालय पुगेका विद्यार्थीहरु जब स्टुडियोभित्र छिरे तब आफ्नो आवाज रेकर्ड गराउन सबै आतुर देखिए ।
कार्यक्रम साचालन कक्षभित्र पस्नेवित्तिकै केही विद्यार्थीहरु माइक्रोफोन नजिकै गएर बोल्न थालिहाले - ' अहिले तपाईं सुन्दैहुनुहुन्छ युवाहरुकै लागि लक्षित गरी तयार पारिएको सूचनाप्रधान कार्यक्रम साचार खबर ।' माइक्रोफोन देख्नासाथ उनीहरुले कुनै कार्यक्रमको परिकल्पना पनि गरिहाले ।
वेलायत चीन जापान अमेरिका लगायतको सहयोगमा निर्मित रेडियो नेपाल देशकै पहिलो प्रसारण माध्यम हो । भौगोलिक पर्खालहरु छेड्दै र अशिक्षाको दूरीलाई समेत चुनौती दिई सबै नेपालीको घर आँगनसम्म सूचना पुर् याउने यो रेडियोको प्राविधिक पक्ष निकै सवल रहेको छ ।
पछिल्लो समयमा विभिन्न एफएमहरुको लोकपि्रयताले रेडियो नेपाललाई छायामा पारेको हो कि भन्ने प्रसंगमा साचारविद् निर्मलमणि अधिकारी एफएम रेडियो प्रसारणको विस्तार र विकास अभूतपूर्व भइरहेको यस घडीमा पनि रेडियो नेपालको प्रभावकारिता र महत्व न्यून नभएको बताउँछन् । भन्छन्- 'ऐतिहासिकता, साधन स्रोतको सम्बृद्धि एवं राष्टि्रय कभरेजका कारण यसले कमाएको पहिचानलाई प्रवर्दन गर्न सक्दासम्म रेडियो नेपाल प्रभावकारी एवं महत्वपूर्ण रहिरहने छ ।'
विद्यार्थीहरुले रेडियो नेपालका प्राविधिक अमृतध्वज जोसीसमक्ष विभिन्न प्रश्नहरु पनि तेर् याए । रेडियो नेपालबाट कार्यक्रम तथा समाचारहरु कसरी प्रसारण हुँदारहेछन् भन्ने थाहा पाएपछि उनीहरु कार्यालयको लाइब्रेरीमा पुगे र त्यहसंकलित पूराना गीतहरुको रेकर्ड अवलोकन गरे । नेपालकी चर्चित गायिका मिरा राणासँग प्रत्यक्ष भेट्ने मौका पाउँदा उनीहरु निकै हर्षित भए । उनीसँग तस्बिर खिचाउने र अटोग्राफ लिन आफ्नो डायरी तेस्र्याउनेहरुको केही छिन भिड नै लाग्यो । त्यस्तै प्रत्यक्ष फोिनङ कार्यक्रम स~चालन गरिरहेका नेपालका लोकपि्रय कार्यक्रम साचालक टिका भण्डारीको कार्यक्रम साचालन गर्ने शैलीप्रति विद्यार्थीहरु निकै मोहित भए ।
विद्यार्थीहरु लिएर रेडियो नेपालको कार्यालयमा पुगेका विश्वविद्यालयका नेपाली विषयका शिक्षक रामचन्द्र पौड्यालमा भने संगीतप्रतिको मोह एकाएक बढ्यो । संगीतले मानिसलाई जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि साथ दिन्छ भन्दै उनी पनि रेकर्डिङ स्टुडियोभित्र होर्मोनियम बजाउन थाले । कार्यालयबाट बाहिरिँदा उनी भन्दै थिए - 'संगीत सिक्ने रहर त सानैदेखिको हो । तर, समय र परिस्थितिले यतातिर डोर् यायो । अब बुढेशकालमै भए पनि एउटा हार्मोनियम चाहीं किन्ने सोचमा छु ।'

Kasto Lagyo flyer?

2009-05-14T01:56:00.000-07:00

This flyer is just a sample of a flyer which was made as an assignment. Don't make any plans as per it.

ऐतिहासिक दस्तावेजहरुको भण्डार : मदन पुरस्कार पुस्तकालय

2009-05-13T00:26:00.000-07:00

ऐतिहासिक विषयका सूचना संकलनका लागि भरपर्दो स्रोत मानिने नेपालकै महत्वपूर्ण स्थान हो मदनपुरस्कार पुस्तकालय । विशेषगरी नेपाली भाषा र वाङ्ममयसँग सम्बन्धित रेकर्डहरु संरक्षण तथा भण्डारण गर्नका लागि स्थापित उक्त पुस्तकालयले नेपाली साचार माध्यमको समेत इतिहास बोकेको छ । वि.स. १९५६ सालमा स्थापित उक्त पुस्तकालयमा नेपाली भाषामा प्रकाशित सबैखाले पाठ्य सामग्रीहरु संरक्षित छन् ।
प्रविधिको विकाससँगै पुस्तकालयलाई आधुनिक रुप दिन उक्त पुस्तकालयले हाल माइक्रोफिल्म तथा डिजिटल प्रविधिमा अडियो/भिडियो अनलाइन फोटो जस्ता माध्यमबाट पनि सूचना भण्डारण तथा उपलब्ध गराउँदै आएको छ । पुस्तकालयमा कार्यरत साजन सुवेदी र दीपक अर्यालले दिएको जानकारी अनुसार उक्त पुस्तकालयमा २७ हजार ८ सय ५४ पुस्तक छन् । त्यसैगरी ५ हजार १ सय २५ पत्रपत्रिका १ सय बर्ष पूरानो तस्बिर सहित करिब २ हजार ५ सय वटा तस्बिर १२ हजार इफिमेरा ७ सय अडिया/भिडियोहरु रहेका छन् ।
त्यसैगरी वि.स. १८२० ताका प्रकाशित नेपालको पहिलो पुस्तक पनि उक्त पुस्तकालयमा पाउन सकिन्छ । उक्त पुस्तकालयका अनुसार सुरुका १ सय २२ बर्षमा नेपाली भाषाका ३ हजार ८ सय पाठ्य सामग्रीहरु प्रकाशित भएको पाइन्छ । १८२१ सालमा नेपाली भाषामा प्रकाशित जंगबहादुरको जंगी ऐन द होली बाइबल आदि सबैभन्दा पुराना पुस्तक मानिन्छन् ।

अक्षरको खेतीमा हरिमजुश्री

2009-05-13T00:13:00.000-07:00

'लेख्नु आफैंमा चुनौतीपूर्ण कार्य हो । सृजनाप्रतिको सम्मान गर्नु साँच्चिकै कठिनाई हुन्छ'- अरुको जीवनलाई आफ्नो अक्षरको खेतीमा हुर्काउन निकै सिपालु मानिने काभ्रेली साहित्यकार हरिमाजुश्रीको साहित्ययात्राबारे चर्चा गर्दै साचार मन्त्रालयका सल्लाहकार नरेन्द्रराज जंग विक भन्दै थिए- 'कविता जति सुन्दर हुन्छन् कविको जीवन त्यति सुन्दर हुँदैन ।' वास्तवमा भोजपुरमा जन्मेर काभ्रेलाई आफ्नो कार्यभूमि बनाएका कवि माजुश्रीको जीवन दुःख र संघर्षको पयार्य हो भन्दा अतियुक्ति नहोला । काभ्रेका प्रसिद्ध साहित्यकार मोहन दुवाल आफ्ना सहयात्रीको जीवनबारे चर्चा गर्दै थिए । निकै भावुक बनेका दुवाल आफ्ना आँखामा माजुश्रीलाई नियाल्दै थिए, 'हरिमाजुश्री अक्षरको खेतीमा सधैं लागिरहे जीवन घोक्नका लागि भाषा र साहित्यमै लागिरहे ।'
काभ्रेली साहित्यकारहरुमा अक्षरसेवीका रुपमा ख्याती कमाएका साहित्यकार तथा ग्रन्थसम्पादक हरि माजुश्रीको पुस्तक प्रकाशनको रजतबर्षको अवसर पारी धुलिखेलमा हालै 'एकल पुस्तक प्रदर्शनी'को आयोजना गरियो । कार्यक्रममा काठमाडौं विश्वविद्यालयका उपकुलपति डा. सुरेशराज शर्मा साहित्यकार मोहन दुवाल टीपी शर्मा साचार मन्त्रालयका सल्लाहकार नरेन्द्रजंग लगायतका साहित्यकार तथा पत्रकारहरुको समेत उपस्थिति रहेको थियो ।
एउटा सशक्त साहित्यकार, अब्बल पत्रकार, प्रौढ ग्रन्थकार, सिद्धहस्त सम्पाद, सुबोध्य ब्याकरणकार र सम्पेष्य कविका रुपमा आफ्नो बहुमुखी व्यक्तित्व स्थापित गर्न सफल साहित्यकार हरिमाजुश्री अब काभ्रेली माटोमा सुपरिचित वृक्ष बनेका छन् । साहित्यको रस सबैलाई चखाउँदै उनले पाठकहरुलाई अक्षरको हतिहार प्रदान गरे । त्यसो त हरि माजुश्रीले नेपाली वाङ्मयका विकासमा समेत योगदान पुर्याउदै आएका छन् । नेपाली साहित्यको राम्रो सेवा र साधना गर्ने उनको जागर र उत्साह प्रशंसनीय छ हरिमाजुश्री एकल पुस्तक प्रदर्शनी व्यवस्थापन समिितले आयोजित गरेको उक्त कार्यक्रममा उनले प्रकाशित गरेका कृतिहरु लेख रचना तथा सम्पादित ग्रन्थ आदि सामग्रीहरु प्रदर्शनीका लागि राखिएका थिए ।

ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्वको धरोहर चाँगुनारायण

2009-05-11T22:58:00.000-07:00

२०६६ बैशाख २ गते हामी काठमाडौं विश्वविद्यालयमा मिडिया स्टडीज प्रथम र दोस्रो बर्षका विद्यार्थीहरु शैक्षिक भ्रमणका लागि भक्तपुरस्थित नेपालको ऐतिहासिक महत्वको धरोहर मानिने चाँगुनारायण पुग्यौं । भ्रमणमा काठमाडौं विश्वविद्यालय भाषा तथा आमसाचार विभागका प्रमुख डा। जंगब चौहान मानवशास्त्र विषयका प्राध्यापक तेजेश्वरबाबु गोङ्ग तथा मिडिया विषयका निर्मलमणि अधिकारीले हामीलाई निरिक्षण गर्नुभएको थियो । नेपालको आधुनिक इतिहास बोकेको उक्त मन्दिर परिसरमा विभिन्न कलाकौशल र ऐतिहासिक संग्राहालयहरु पाइन्छन् ।

उद्देश्यहरु
मन्दिरको स्थापनाबारे ज्ञान हासिल गर्ने
मन्दिरको एतिहासिक तथा साँस्कृतिक महत्व बुझ्ने
मन्दिरबारे रहेका िकंवदन्ती कथा वा पौराणिक आख्यानबारे थापा पाउने
मन्दिरमा प्रयोग वा व्यक्त गरिएका कला कौशलका बारेमा अध्ययन गर्ने
त्यहाँ रहेका समस्या र समाधानका उपायहरुको खोजी गर्ने

तरिका
शिलालेखहरु पढेर
मन्दिर परिसरमा सम्बन्धित व्यक्तिसँग सूचना मागेर
उक्त परिसरको तस्बिर खिचेर
शिक्षक र पूजारीबाट जानकारी लिएर

अवलोकन
ऐतिहासिक दस्तावेजहरुमा दोलाद्री भनिने चाँगु एक धार्मिक स्थल हो । काठमाडौं उपत्यकाकै ऐतिहासिक तथा साँस्कृतिक स्थलहरुमध्येको एक मानिने चाँगुनारायण क्षेत्र भक्तपुरको सदरमुकामभन्दा ४।८ किलोमिटर उत्तर र काठमाडौंबाट २१ किमि टाढा रहेको छ । चाँगु डाँडाको टुप्पामा रहेको चाँगुनारायणको मन्दिर वरिपरी फराकिलो आँगन छ भने आँगनको चारै छेउमा धुरी भएका ऐतिहासिक शैलीका घरहरुले घेरिएको छ । चाँगुनारायण परिसर मनोहरा खोलासँग जोडिएको छ । चाँगुनारायणको चारवटा कलात्मक ढोकाहरु चारैदिशा फर्किएका छन् । मन्दिरको पश्चिम ढोकाबाहेक अरु सबै ढोकाहरु बन्द रहन्छन् । मन्दिरको भित्ता तथा छानामा बहुसंख्यक हात भएका देवीदेवताका चित्रहरु कुँदिएका छन् । चाँगुनारायण परिसरमा नारायणको बाहेक अन्य थुप्रै देवताका मन्दिरहरु पनि रहेका छन् । चाँगुमा रहेका केही प्रसिद्ध मूर्तिहरुमध्ये विश्वरुप मूर्ति श्रीधर विष्णुमूर्ति गरुण नारायण मूर्ति त्रिविक्रम मूर्ति नृसिङमूर्ति कान्तिभैरव आदि हुन् । चाँगुमा करिब ३ सय ५० अभिलेखहरु रहेका छन् ।
विभिन्न मेला तथा जात्राका अवसरमा उक्त मन्दिरमा दर्शनार्थीहरुको भींड लाग्ने गर्दछ । श्रावणको शुक्लद्वादशी र पौषको जात्रा लाग्ने गर्दछ । हिन्दू र बौद्ध धर्मकै जीवन्त परम्परा मानिने चाँगुनारायणको मन्दिरमा भएको मूर्ति १० औं शताब्दीको मानिन्छ । यो मन्दिर प्राकृतिक तथा धार्मिक तथा सुन्दरताले सजिएकै कारण धेरै पर्यटकहरु उक्त मन्दिरसम्म पुग्ने गर्दछन् ।

" चाँगुनारायण मन्दिरका हालका मख्य पुजारी चक्र धरानन्द राजोपाध्यायको शब्दमा चाँगुनारायणको उत्पत्तिसम्बन्धि एक किम्बदन्ति सबैलाई रोमाञ्चक लाग्न सक्छ । उहाँका अनुसार परापूर्वकालमा हाल चाँगुनारायण अवस्थित डाँडा चाँप वा चम्पक रुखहरुले भरिएको वन थियो । त्यहि वनको छेउमा सुदर्शन नामक ब्राम्हण बस्नुहुन्थ्यो । ति ब्राम्हणको वरीपरि गोठालाहरु बसोबास गर्थे जसले ती ब्राम्हणको गाई चराउँथे र विहान-विहान ब्राम्हणको कुटीमा दुध पुर्याउँथे । एक्कासी धेरैदिनसम्म गोठालाहरु सुदर्शन ब्राम्हणलाई दुध पुर्याउन गएनन् । ब्राम्हण अचम्मित हुँदै खास कुरो बझ्न जाँदा एउटा कालो पुरुषले विहान-विहानै आएर गाइको थुन चुसेर भाग्दो रहेछ । दुध चोरेको झोकमा त्यस कालो पुरुषको शिर छेदन गरिदिए ब्राम्हणले । तर तीनै कालो पुरुष आफ्ना चारहातसँगै त्यहि उत्पत्ति भए । चार-हातकासाथ उत्पत्ति भएको देखेर सदर्शन ब्राम्हण आत्तिए र देवतालाई मारेको हो की भनेर पश्चाताप गर्दै मर्न तयार भए । तर त्यतिखेर नै उनलाई मर्नबाट रोक्दै कालो पुरुषको धारण गरेका विष्णु‍-नारायणले आफुले रचेको प्रपञ्चबारे विस्तृतरुपमा व्याख्यान गर्दै जाँदा पत्ता लाग्यो कि धेरै पहिला देवता र अशुरहरुको संग्राम भाथ्यो । ‘सुमति’ भन्ने ब्राम्हण दानवको तर्फबाट लड्न आएको थियो र विष्णु वाध्य भएर ति सुमति ब्राम्हणलाई मार्नु पर्यो । ति ब्राम्हणका गुरु शुक्रचार्यले यो कुरो पत्ता गरेपछि विष्णुलाई ब्रम्ह-ह्त्याको श्राप दिएका थिए । त्यो श्रापबाट मुक्त हुनको लागी सुमतिकै सन्तानले विष्णुको शिर छेदन गर्नुपर्दो रहेछ । यसरी सुमतिका सन्तान सुदर्शनले कालो पुरुष-धारण विष्णुको शिरछेदन गरेपछि विष्णु श्रापमुक्त भए र विष्णुले अब सुदर्शनलाई नै आफ्नो पुजारी हुन आग्रह गरे । त्यहि दिनदेखि चागुनारायणका पुजारीहरु सुदर्शकै सन्तान हुने गर्दछन र आफ्नो बुवा-आमा वितेपनि झुठो नपर्ने भएकोले सधै मन्दिरमा पुजा गर्नैपर्ने परिपाटि चलिआएको छ । यही परम्पारालाई आजपनि सुदर्शनकै सन्तानमा गनिने प्रमुख पुजारी चक्र धरानन्द राजोपाध्यायले दैनिक पुजा गरेर कायम गर्दै आउनु भएको छ "-(www.kusekharkc.com.np)

स्थापना
चाँगुनारायणको मन्दिर राजा मानदेवले बनाएका हुन् भन्ने सबैलाई थाहा छ । तर हालका पूजारी चक्रधरानन्द राजोपाध्यायका अनुसार उक्त मन्दिरको अन्तिम जीणोद्धार कार्य नेपाल सम्वत् ८१४ मा कान्तिपुरका राजा भूणलेन्द्र मल्लले गरेका थिए ।

समस्या
जीर्ण अवस्थामा ऐतिहासिक धरोहर चाँगुनारायणको मन्दिर परिसर प्रदुषित बन्दै गइरहेको भने ऐतिहासिक कला कौशल र साँस्कृतिक विविधता बोकेका विभिन्न मन्दिर तथा मूर्तिकहरु जीर्ण अवस्थामा पुगेका छन् । भक्तजनहरुद्वारा अनावश्यक चढाइने फलफूल अविर अक्षता आदिले मुर्तिको स्वरुपमा पनि परिवर्तन आएको छ भने त्यसको टिकाउमासमेत प्रभाव पारिरहेको स्थानीयबासी तथा पूजारीहरु बताउँछन् ।

समाधानका उपायहरु
ऐतिहासिक तथा साँस्कृतिक महत्वका स्थलहरुको जगेर्ना गर्नु सबैको उत्तीकै दायित्व हुनाले कुनै पनि राजनीतिक वा अन्यखाले हस्तक्षेप गरी मन्दिर परिसरलाई हामनी नोक्सानी पुर् याउनुहुँदैन । सम्बन्धित पक्षले मन्दिर परिसर जीर्णोद्धार तथा पुर्ननिर्माणका आवश्यकता अनुरुप यथाशिघ्र थाल्नुपर्छ । मन्दिर परिसर सफा राख्न आगन्तुक तथा स्थानीयबासीहरुलाई सचेत गराइनुपर्छ । राजनीतिक परिवर्तनसँगै ऐतिहासिक मन्दिर परिसरको िकंवदन्ती श्रेय आदि परिवर्तन गर्नुहुँदैन । उपलब्ध शिलालेश तथा अभिलेखहरुको जगेर्ना गरिनुपर्दछ ।

निष्कर्ष
मानव हेलचेक्र्याँइँका कारण दिन प्रतिदिन बढ्न थालेको प्रदुषण सीमा अतिक्रमण जस्ता समस्याको समाधान गर्न सके ऐतिहासिक तथा धार्मिक सर्वोच्चता बोकेको नेपालको अत्यन्तै महत्वपूर्ण स्थल चाँगुनारायणको मन्दिरले सम्पूर्ण नेपालीहरुको कला सीप र शैलीको उचित सम्मान तथा संरक्षण हुने देखिन्छ । यसका लागि सम्बन्धित पक्षले समयमा ध्यान दिनु अत्यावश्यक देखिन्छ ।